{"id":471,"date":"2017-01-07T18:31:25","date_gmt":"2017-01-07T14:31:25","guid":{"rendered":"http:\/\/borcali.org\/?p=471"},"modified":"2017-01-07T18:31:25","modified_gmt":"2017-01-07T14:31:25","slug":"gurcul%c9%99sdirm%c9%99-siyas%c9%99ti-iii-hiss%c9%99-arixli-s%c9%99hidl%c9%99ri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/borcali.org\/?p=471","title":{"rendered":"G\u00fcrc\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259 siyas\u0259ti (III H\u0130SS\u018f) Ar\u0131xl\u0131 \u015f\u0259hidl\u0259ri"},"content":{"rendered":"<div class=\"articleinfo\">\n<div class=\"articlerating \">\n<div id=\"ratig-layer-2248\">\n<div class=\"rating\">\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"articletext\">\n<b>Zviad Qamsaxurdiyan\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 32 k\u0259nd, \u00e7ay v\u0259 da\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan adlar\u0131 g\u00fcrc\u00fc adlar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z edildi. <\/b>Az\u0259rbaycan adlar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si, g\u00fcrc\u00fcl\u0259\u015fdirilm\u0259si diskriminasiyan\u0131n bir n\u00f6v\u00fc, \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00e7ox eyb\u0259c\u0259r n\u00f6v\u00fc idi. \u018fsas\u0131 h\u0259l\u0259 40-50-ci ill\u0259rd\u0259 qoyulan t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li q\u0259dim toponiml\u0259rin g\u00fcrc\u00fcl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di yerli \u0259halini uzaq tarixi ke\u00e7mi\u015fi il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n ba\u011flar\u0131 q\u0131rmaq, sakinl\u0259r\u0259 g\u0259lm\u0259 olduqlar\u0131n\u0131 t\u0259lqin etm\u0259k v\u0259 milli-etnik k\u00f6k\u0259 malik m\u0259n\u0259vi abid\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131tmaq idi.<\/p>\n<p><b>Add\u0259yi\u015fm\u0259 prosesi Bolnisi rayonundan ba\u015flad\u0131. Qo\u00e7ulu-\u00c7apala, C\u0259f\u0259rli-Samtredo, M\u0131\u011f\u0131rl\u0131-Vanati, Imirh\u0259s\u0259n-Savaneti, A\u015fa\u011f\u0131 Qo\u015fakils\u0259-Kvemo Arkvani, Mu\u011fanl\u0131-Farizi, Kolagir-Surtava, Da\u015fl\u0131qullar-Muxrani, H\u0259s\u0259nxocal\u0131-Xidisquri, \u018fsm\u0259l\u0259r-Mskneti, Ar\u0131xl\u0131-Naxiduri\u2026 v\u0259 s. adland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/b><br \/>\nAlt\u0131 ay \u0259rzind\u0259 \u0259halisinin 100 faizi t\u00fcrkl\u0259r olan 35 k\u0259ndin ad\u0131 d\u0259yi\u015fdirildi.<br \/>\n<b>Xrami \u00e7ay\u0131 <\/b>Bolnisid\u0259 <b>\u00abK\u00e7iya\u00bb<\/b> adland\u0131r\u0131ld\u0131.<br \/>\nDig\u0259r rayonlarda is\u0259 \u00e7ay\u0131n \u0259vv\u0259lki ad\u0131 qald\u0131.<br \/>\nG\u00fcrc\u00fcstanda r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t q\u0259zeti olan <b>\u00abSakartvelos Respublika\u00bb <\/b>10 iyun 1992-ci il tarixli say\u0131nda t\u00fcrkl\u0259rin tarixin\u0259 v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131na vurulan bu z\u0259rb\u0259ni <b>\u00abTarixi h\u0259qiq\u0259tin z\u0259f\u0259ri\u00bb<\/b> adland\u0131rd\u0131.<br \/>\nG\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi ad\u0131 d\u0259yi\u015fdiril\u0259n ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n bir d\u0259 Ar\u0131xl\u0131 k\u0259ndidir. He\u00e7 k\u0259s k\u0259ndin ad\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 raz\u0131l\u0131q verm\u0259yib. \u018fksin\u0259 k\u0259nd sakinl\u0259ri \u00f6z etiraz\u0131n\u0131 bildiribl\u0259r. O vaxtk\u0131 k\u0259nd soveti, k\u0259ndin deputat\u0131 v\u0259 17 k\u0259nd sakini \u00f6z etriaz m\u0259ktublar\u0131n\u0131 adiyyat\u0131 qurumlara g\u00f6nd\u0259ribl\u0259r. N\u0259 etirazlar, n\u0259 m\u00fcraci\u0259tl\u0259r, n\u0259 d\u0259 yaz\u0131lan m\u0259ktublar G\u00fcrc\u00fcstan d\u00f6vl\u0259tinin \u0259t\u0259yind\u0259n da\u015f\u0131 t\u00f6kd\u00fcr\u0259 bilm\u0259yib. <b>\u0130ndi Ar\u0131xl\u0131 ad\u0131 Naxiduri il\u0259 \u0259v\u0259z olunub. G\u00fcrc\u00fcl\u0259r unudur ki, onlar\u0131 m\u0259hvd\u0259n (XII \u0259sr) xilas ed\u0259n q\u0131p\u00e7aq tayfalar\u0131ndan biri Aruq (Ar\u0131k, Aruk) tayfas\u0131 olub v\u0259 k\u0259nd d\u0259 bu tayfan\u0131n ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. <\/b>G\u00fcrc\u00fcstan mill\u0259t\u00e7il\u0259ri bu reall\u0131\u011f\u0131 h\u0259zm ed\u0259 bilmir v\u0259 h\u0259qiq\u0259ti unutdurma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Az\u0259rbaycanlar\u0131n yerli xalq deyil, \u015eah Abbas d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 G\u00fcrc\u00fcstana k\u00f6\u00e7\u00fcl\u0259nl\u0259nl\u0259rin n\u0259sili olduqlar\u0131n\u0131 iddia edirl\u0259r. Lakin onlar unudurlar ki, tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri susdurmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. G\u00fcrc\u00fcstanda ya\u015fayan dig\u0259r mill\u0259tl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 da ox\u015far siyas\u0259t yeridilirdi. S\u0259hv siyas\u0259t is\u0259 bir g\u00fcn onu h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259nl\u0259rin \u00f6z\u00fcn\u0259 do\u011fru bumeranq kimi qay\u0131tmal\u0131 idi. Qay\u0131td\u0131 da.<\/p>\n<p>Zviad Qamsaxurdiyan\u0131n ifrat mil\u0259t\u00e7i m\u00f6vqeyi, C\u0259nubi Osetiya, Abxaziya siyas\u0259tind\u0259 u\u011fursuzlu\u011fu, \u0259halinin sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tinin pisl\u0259\u015fm\u0259si G\u00fcrc\u00fcstanda v\u0259ziyy\u0259ti g\u0259rginld\u0259\u015fdirdi. O, \u00e7ox ke\u00e7m\u0259d\u0259n \u00f6z siyas\u0259tinin girovuna \u00e7evrildi. Ke\u00e7mi\u015f silahda\u015flar indi r\u0259qibl\u0259r\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdil\u0259r. T.Kitovani Qamsaxurdiyadan uzaqla\u015faraq, t\u0259dric\u0259n ona m\u00fcxalif m\u00f6vqey\u0259 ke\u00e7di. <b>Prezident \u00abMxedrioni\u00bb silahl\u0131larn\u0131 \u00abcinay\u0259tkarlar\u00bb adland\u0131raraq, onlar\u0131n Moskvadan idar\u0259 olundu\u011funu b\u0259yan etdi. <\/b>\u00c7\u0259tin duruma d\u00fc\u015f\u0259n Z.Qamsaxurdiya indi az\u0259rbaycanl\u0131larla g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin tarixi dostluq \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. Lakin, h\u0259r \u015fey gec idi. Z.Qamsaxurdiya hakimiyy\u0259ti n\u0259inki qeyri-g\u00fcrc\u00fcl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131 regionlara b\u00f6l\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259ni f\u0259lak\u0259t astanas\u0131na g\u0259tirmi\u015fdi. \u0130mertl\u0259rl\u0259 kaxetiyal\u0131lar, dig\u0259r g\u00fcrc\u00fc qollar\u0131 aras\u0131nda da m\u00fc\u0259yy\u0259n f\u0259rql\u0259r qoyulurdu. Y\u0259ni bu \u015f\u0259xs s\u0131rf g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 da ayr\u0131-se\u00e7kilik siyas\u0259ti apar\u0131rd\u0131. 1991-ci il dekabr\u0131n sonu v\u0259 1992-ci il yanvar\u0131n \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 qar\u015f\u0131durma h\u0259rbi toqqu\u015fma v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f sava\u015f\u0131 fazas\u0131na ke\u00e7di. T. Kitovani v\u0259 Jaba Ioselianiy\u0259y\u0259 sadiq q\u00fcvv\u0259l\u0259r Zviad Qamsaxurdiyaya s\u0259daq\u0259tli olan h\u0259rbi hiss\u0259l\u0259r v\u0259 qvardiya il\u0259 h\u0259rbi toqqu\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Qamsaxurdiya onu \u0259hat\u0259 ed\u0259n insanlar\u0131n t\u0259kidil\u0259 Tbilisid\u0259n \u00e7\u0131xma\u011fa m\u0259cbur edildi. O, Z.Qamsaxurdiya yanvar\u0131n 6-da hakimiyy\u0259td\u0259n devrildi. O, \u0259vv\u0259lc\u0259 Az\u0259rbaycana, daha sonra Erm\u0259nistana ke\u00e7m\u0259y\u0259 c\u0259hd etdi, amma buralarda onu q\u0259bul etm\u0259dil\u0259r. Az\u0259rbaycanda onun Bor\u00e7al\u0131da, el\u0259c\u0259 d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n dig\u0259r regionlar\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 yeritdiyi siyas\u0259ti unutmam\u0131\u015fd\u0131lar. Bundan sonra o, \u00c7e\u00e7enistana u\u00e7du v\u0259 Dudayev onu q\u0259bul etdi. Bu, o zamanlar ba\u015f verirdi ki, Abxaziyada v\u0259 C\u0259nubi Osetiyada da qanl\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r gedirdi. Bu v\u0259t\u0259nda\u015f sava\u015f\u0131 onunla netic\u0259l\u0259ndi ki, qan i\u00e7ind\u0259 \u00e7abalayan G\u00fcrc\u00fcstan bu torpaqlar\u0131 itirdi.<\/p>\n<p><b>Zviad Qamsaxurdiya G\u00fcrc\u00fcstandan qa\u00e7d\u0131qdan v\u0259 \u00f6ld\u00fckd\u0259n sonra da bir m\u00fcdd\u0259t \u00f6lk\u0259d\u0259 xaos hakim idi. <\/b>Hadis\u0259l\u0259rin bu fonunda Eduard \u015eevardnadze G\u00fcrc\u00fcstana qay\u0131td\u0131 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan D\u00f6vl\u0259t \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri postunu tutdu, sonra parlamentin s\u0259dri oldu. E. \u015eevardnadzenin hakimiyy\u0259tinin ilk ill\u0259rind\u0259 respublikada kriminal v\u0259ziyy\u0259t d\u0259 a\u011f\u0131r idi. Erm\u0259nil\u0259r d\u0259 sakit durmurdu. Onlar Bor\u00e7al\u0131da v\u0259ziyy\u0259ti g\u0259rginl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259, az\u0259rbaycanl\u0131larla g\u00fcrc\u00fcl\u0259r aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri pisl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 erm\u0259nil\u0259r k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rind\u0259n d\u0259 istifad\u0259 edirdil\u0259r. Erm\u0259ni q\u0259zetl\u0259ri yaz\u0131rd\u0131 ki, G\u00fcrc\u00fcstanda erm\u0259nil\u0259rin vaxta\u015f\u0131r\u0131 o\u011furlanmas\u0131, g\u00fcrc\u00fc-erm\u0259ni s\u0259rh\u0259tdind\u0259 at\u0131\u015fmalar\u0131 v\u0259 partlay\u0131\u015flar\u0131 az\u0259rbaycanlar t\u00f6r\u0259dir. Amma bu t\u0259xribat xarakterli m\u0259lumatlar o q\u0259d\u0259r d\u0259 inand\u0131r\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcrd\u00fc. G\u00fcrc\u00fc m\u0259tbuatd\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin \u00f6zl\u0259rinin m\u00fcxt\u0259lif t\u0259xribatlar t\u00f6r\u0259tm\u0259l\u0259ri, nifaq salmalar\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259qal\u0259l\u0259r bunu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verirdi. \u00abSvobodnaya Qruziya\u00bb q\u0259zeti 19 may 1992-ci ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyn\u0259 istinad\u0259n \u0130mir k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn partlad\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yaz\u0131rd\u0131: \u00ab7 mayda saat 3.10-da Marneulinin \u0130mir k\u0259ndind\u0259 Xram \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259ki k\u00f6rp\u00fc partlad\u0131l\u0131b. Bundan \u0259vv\u0259l bu k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda Oqanov familiyal\u0131 \u00abbal\u0131q tuturdu\u00bb.<br \/>\nQ\u0259zetin h\u0259min n\u00f6mr\u0259sind\u0259 dig\u0259r bir t\u0259xribat haqq\u0131nda da m\u0259lumat verilib: \u00ab1992-ci ilin mart\u0131nda 38 n\u00f6mr\u0259li Bak\u0131\u2013Tiflis qatar\u0131nda \u00f6z\u00fcn\u00fc az\u0259rbaycanl\u0131 kimi t\u0259qdim ed\u0259n erm\u0259ni Armen Sarkisovi\u00e7in f\u0131r\u0131lda\u011f\u0131 ba\u015f tutmay\u0131b. O, g\u00fcrc\u00fc s\u0259rni\u015finl\u0259ri qar\u0259t edib v\u0259 saxlan\u0131lark\u0259n etiraf edib ki, g\u00f6st\u0259ri\u015fi Tiflis erm\u0259nil\u0259rind\u0259n al\u0131b. \u018fsas m\u0259qs\u0259d is\u0259 g\u00fcrc\u00fcl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar aras\u0131nda ixtilaf, nifaq yaymaq olub\u00bb.<\/p>\n<p>Hadis\u0259l\u0259rin bu fonunda E.\u015eevardnadze Abxaziya v\u0259 C\u0259nubi Osetiyan\u0131 qaytara v\u0259 \u00f6lk\u0259nin iqtisadi probleml\u0259rini h\u0259ll ed\u0259 bilm\u0259di. G\u00fcrc\u00fcstan ordusu Abxaziyada a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 u\u011frad\u0131 v\u0259 Abxaziyada ya\u015fayanlar g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti qa\u00e7q\u0131n d\u00fc\u015fd\u00fc. Buna baxmayaraq E.\u015eevardnadze hakimiyy\u0259ti \u0259vv\u0259lki s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmasa da, bor\u00e7al\u0131lara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-seckilik siyas\u0259ti davam edirdi. 1992-ci ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan parlamentinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti Bak\u0131ya r\u0259smi s\u0259f\u0259rd\u0259 olark\u0259n b\u0259zi a\u00e7\u0131qlamalar bunu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verirdi. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc a\u011f\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 Az\u0259rbaycandan yard\u0131m ist\u0259y\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti bir t\u0259r\u0259fd\u0259n iki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda dostluq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin vacibliyind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131r, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 G\u00fcrc\u00fcstandan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na adi hal kimi yana\u015f\u0131rd\u0131lar. Dem\u0259li, bu d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6lk\u0259d\u0259n qovulmas\u0131 planlar\u0131 h\u0259l\u0259 aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirm\u0259mi\u015fdi. G\u00fcrc\u00fcstan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin \u00fczv\u00fcn\u0259 veril\u0259n, <b>\u00abAz\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n tarixi torpaqlar\u0131nda t\u0259hl\u00fck\u0259siz ya\u015famas\u0131na indiki G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259ti z\u0259man\u0259t verirmi?\u00bb<\/b> sual\u0131na cavab \u00e7ox \u015feyd\u0259n x\u0259b\u0259r verirdi: <b>\u00abBiz h\u0259l\u0259lik t\u0259minat vermirik\u2026 Az\u0259rbaycana g\u0259l\u0259nl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa haqq\u0131m\u0131z yoxdur. \u018fg\u0259r onlar \u00f6z v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 gedirl\u0259rs\u0259, buyursunlar. Biz onlar\u0131 yola salma\u011fa h\u0259mi\u015f\u0259 haz\u0131r\u0131q\u00bb.<\/b><\/p>\n<p>G\u00fcrc\u00fcstan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tinin \u00fczv\u00fc unudurdu ki, Bor\u00e7al\u0131 el\u0259 bor\u00e7al\u0131lar\u0131n \u00f6z v\u0259t\u0259nidir v\u0259 onlar ba\u015fqa yer\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259k ist\u0259mirl\u0259r. Yuxar\u0131dak\u0131 a\u00e7\u0131qlama bir daha g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycandan yard\u0131m ist\u0259y\u0259n G\u00fcrc\u00fcstan hakimiyy\u0259ti h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u0259krli niyy\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259yib. 1992-ci ilin oktyabr\u0131n 11-d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan parlamentin\u0259 ke\u00e7iril\u0259n se\u00e7kil\u0259rd\u0259 bir n\u0259f\u0259r bel\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n parlament\u0259 se\u00e7ilm\u0259sin\u0259 imkan verilm\u0259si d\u0259 bu siyas\u0259tin davam idi.<\/p>\n<p><b>1993-c\u00fc ilin fevral\u0131nda D\u00f6vl\u0259t \u015euras\u0131n\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 E. \u015eevardnadze v\u0259 Ba\u015f nazir T.Siquan\u0131n Bak\u0131ya r\u0259smi s\u0259f\u0259ri <\/b>v\u0259 bu s\u0259f\u0259r zaman\u0131 iki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda dostluq, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259nin imzalanmas\u0131 da, bor\u00e7al\u0131lara qar\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tin d\u0259yi\u015fm\u0259diyini bir daha ortaya qoydu. Eduard \u015eevardnadze Bak\u0131da Bor\u00e7al\u0131 \u0259silli ziyal\u0131larla g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 ziyal\u0131lar ondan d\u0259yi\u015fdiril\u0259n adlar\u0131n yenid\u0259n b\u0259rpas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdil\u0259r. O is\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 ikiba\u015fl\u0131 cavab verdi: \u00abG\u0259lin, \u0259vv\u0259lc\u0259 o biri probleml\u0259ri h\u0259ll ed\u0259k, bu bir az a\u011fr\u0131l\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259dir, g\u00f6zl\u0259y\u0259k\u00bb. Amma o, hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bir d\u0259f\u0259 d\u0259 olsun bu m\u0259s\u0259l\u0259nin \u00fcst\u00fcn\u0259 qay\u0131tmad\u0131. Bolnisi rayonunda d\u0259yi\u015fdiril\u0259n adlar\u0131n, toponiml\u0259rin b\u0259rpa edilm\u0259sini bir yana qals\u0131n, h\u0259tta k\u0259ndl\u0259rin gir\u0259c\u0259yind\u0259, q\u0259bristanl\u0131qlar\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda xa\u00e7lar qoyuldu. Sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 d\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 qald\u0131r\u0131ld\u0131, lakin problem h\u0259ll olunmam\u0131\u015f qald\u0131.<\/p>\n<p>Bel\u0259 bir \u015f\u0259raitd\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda istehsal dayanm\u0131\u015f, ma\u011fazalar is\u0259 bo\u015f idi. Kriminal qruplar, quldurlar dinc sakinl\u0259ri qar\u0259t edir, ma\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 \u0259ll\u0259rind\u0259n al\u0131r, mal-qaras\u0131n\u0131 o\u011furlay\u0131r v\u0259 onlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcrd\u00fcl\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 mal-qara, ma\u015f\u0131n o\u011furluqlar\u0131 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min vaxt Bolnisi rayonun, sonra is\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n G\u00f6y\u00e7ay rayonun t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik xidm\u0259tinin sabiq r\u0259hb\u0259ri N\u0259bi N\u0259biyev(KQB N\u0259bi), tikinti trestinin sabiq r\u0259hb\u0259ri M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259li Aslanovla birlikd\u0259 5 n\u0259f\u0259rin oldu\u011fu minik ma\u015f\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 silahl\u0131 svanlar t\u0259r\u0259find\u0259n saxlan\u0131ld\u0131. S\u00fckan arxas\u0131nda is\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259linin qarda\u015f\u0131 M\u00f6yl\u0259 olub. Az\u0259rbaycanl\u0131lar silah g\u00fcc\u00fcn\u0259 ma\u015f\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fckd\u0259n sonra o\u011frular ma\u015f\u0131na min\u0259r\u0259k hadis\u0259 yerini t\u0259rk edibl\u0259r. Ma\u015f\u0131n bazar\u0131ndan bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u0259vv\u0259l al\u0131nm\u0131\u015f avtomobil M\u0259h\u0259mm\u0259d\u0259liy\u0259 m\u0259xsus idi. Bu kimi hadis\u0259l\u0259r \u00f6lk\u0259 miqyas\u0131nda art\u0131q adi hall alm\u0131\u015fd\u0131. Bu d\u00f6vrd\u0259 Ar\u0131xl\u0131da da v\u0259ziy\u0259t g\u0259rgin idi. \u0130\u015fsizlik ba\u015f al\u0131b gedirdi. \u0130st\u0259r Ar\u0131xl\u0131, ist\u0259rs\u0259 qon\u015fu k\u0259ndl\u0259rin sakinl\u0259ri aras\u0131nda Az\u0259rbaycandan benzin v\u0259 dig\u0259r neft m\u0259hsullar\u0131 g\u0259tirib yol k\u0259nar\u0131nda satanlar olurdu. Bu is\u0259 Ar\u0131x\u0131l\u0131n\u0131n ilk \u015f\u0259hid verm\u0259sind\u0259 rol oynad\u0131. Tapd\u0131q Suleyman o\u011flu Yusifov Kolagird\u0259 yem\u0259kxanadan \u00e7\u0131x\u0131b Ar\u0131xl\u0131ya qaydark\u0259n yol k\u0259nar\u0131nda kolagirli bir qad\u0131n\u0131n svanlarla m\u00fcbahis\u0259 etdiyini g\u00f6r\u00fcr. Svanlar ald\u0131qlar\u0131 benzinin pulunu verm\u0259kd\u0259n imtina edir, bu azm\u0131\u015f kimi qad\u0131n\u0131 da t\u0259hqir edirl\u0259r. H\u0259tta svanlardan biri qad\u0131na silah (avtomat) y\u00f6n\u0259ld\u0259r\u0259k \u00f6ld\u00fcr\u0259c\u0259yi il\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259yir. Eyni zamanda s\u00f6y\u00fcr. Bunu g\u00f6r\u0259n Tapd\u0131q svanlara yax\u0131nla\u015faraq onlardan silah\u0131 y\u0131\u011f\u0131sd\u0131rma\u011f\u0131, ald\u0131qlar\u0131 benzinin pulunun \u00f6d\u0259m\u0259l\u0259rini t\u0259l\u0259b edir. Bundan sonra m\u00fcbahis\u0259 daha k\u0259skinl\u0259\u015fir. M\u00fcbahis\u0259 zaman\u0131 svanlardan biri Tapd\u0131\u011fa at\u0259\u015f a\u00e7\u0131r. A\u011f\u0131r yaralanan Tapd\u0131\u011f\u0131 Marneuli x\u0259st\u0259xanas\u0131na aparsalar da, \u00e7ox qan itirdiyind\u0259n yolda d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir. Svanlar is\u0259 ma\u015f\u0131na minib qa\u00e7ma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fsalar da, onlardan birini hadis\u0259 yerin\u0259 g\u0259l\u0259n k\u0259nd sakinl\u0259ri tuta bilir. H\u0259min \u015f\u0259xs d\u0259 layiq oldu\u011fu c\u0259zas\u0131n\u0131 al\u0131r. Onun meyiti t\u0259z\u0259 k\u00f6rp\u00fcn\u00fcn yax\u0131nl\u0131\u0131na at\u0131l\u0131r. Qeyd edim ki, Yusifov Tapd\u0131q Suleyman o\u011flu 1954-c\u00fc ild\u0259 Ar\u0131xl\u0131 k\u0259ndind\u0259 m\u00fc\u0259llim ail\u0259sind\u0259 anadan olub, 1993-cu ild\u0259 quldur g\u00fcll\u0259sin\u0259 tu\u015f g\u0259l\u0259n Tapd\u0131q Ar\u0131xl\u0131 k\u0259ndinin ilk \u015f\u0259hididir.<br \/>\n1993-c\u00fc ilin dekabr\u0131nda Ar\u0131xl\u0131da v\u0259ziyy\u0259t daha da pisl\u0259\u015fdi. K\u0259ndd\u0259 sakitliyi, nizam-intizam\u0131 t\u0259\u0131min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259ncl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t d\u0259sd\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi. Bu d\u0259st\u0259l\u0259r m\u0259qs\u0259di is\u0259 k\u0259ndin m\u00fcxt\u0259lif m\u0259h\u0259ll\u0259l\u0259rind\u0259 post qurub k\u0259ndi cinay\u0259tkarlar\u0131n q\u0259fil h\u00fccumlar\u0131n qorumaq idi. H\u0259r g\u00fcn is\u0259 bu postlar yoxlan\u0131rd\u0131. Bu d\u0259f\u0259 postlar\u0131n yoxlan\u0131lmas\u0131na N\u0259sib \u018fhm\u0259d o\u011flu Yusifov, Arif \u018fhm\u0259d o\u011flu \u018fhm\u0259dov, Qamotun V\u0259linin o\u011flu Rafiq, a\u011fsaqqallardan mantyor M\u0259h\u0259mm\u0259din r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131lar. S\u00fcr\u00fcc\u00fc is\u0259 S\u00fcleman m\u00fc\u0259llin idi. Onlar H\u0259s\u0259nxocal\u0131 t\u0259r\u0259fd\u0259n Ar\u0131xl\u0131a giri\u015fd\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259li ma\u015f\u0131n g\u00f6r\u00fcb ona yax\u0131nla\u015f\u0131blar. Ma\u015f\u0131ndan Arifl\u0259 N\u0259sib d\u00fc\u015f\u00fcb, \u015f\u00fcbh\u0259li ma\u015f\u0131na yax\u0131n\u0131la\u015f\u0131blar. Onlar ma\u015f\u0131ndak\u0131lara s\u00fcr\u00fcb getm\u0259l\u0259rini m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rs\u0259l\u0259r d\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f raz\u0131la\u015fmay\u0131b v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 m\u00fcbahis\u0259 yaran\u0131b. Arifl\u0259 N\u0259sib geri, C\u00fcleyman m\u00fc\u0259llimin ma\u015f\u0131n\u0131na do\u011fru qay\u0131dark\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259li ma\u015f\u0131nda onlar\u0131n arxas\u0131nca at\u0259\u015f a\u00e7\u0131l\u0131b. N\u0259tic\u0259d\u0259 Arifl\u0259 N\u0259sib a\u011f\u0131r yaralan\u0131b. G\u00fcll\u0259l\u0259rd\u0259n biri is\u0259 mantyor M\u0259h\u0259mm\u0259din dizin\u0259 d\u0259yib, diz qapa\u011f\u0131n\u0131 s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131b. Rafiq m\u0259kt\u0259b\u0259 t\u0259r\u0259f, \u0259kin sah\u0259sin\u0259 qa\u00e7araq oradan qar\u015f\u0131 t\u0259r\u0259f\u0259 at\u0259\u015f a\u00e7\u0131b, lakin at\u0259\u015f p\u0259rak\u0259nd\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan he\u00e7 bir n\u0259tic\u0259 verm\u0259yib. A\u011f\u0131r yaralanan Arifl\u0259 N\u0259sib d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. N\u0259sib \u018fhm\u0259d o\u011flu Yusifov 1958-ci ild\u0259, Arif \u018fhm\u0259d o\u011flu \u018fhm\u0259dov is\u0259 1963-cu ild\u0259 Ar\u0131xl\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olublar. Ar\u0131xl\u0131lar \u015f\u00fcbh\u0259li ma\u015f\u0131n\u0131n arxas\u0131nca d\u00fc\u015fs\u0259 d\u0259 izini itiribl\u0259r. Hadis\u0259d\u0259n sonra k\u0259ndd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259dbirl\u0259ri g\u00fccl\u0259ndirilib. Bir g\u00fcn sonra i\u00e7\u0259risind\u0259 svanlar olan minik ma\u015f\u0131n\u0131 &#8220;dur&#8221; \u0259mrin\u0259 tabe olmayaraq s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u015flaqbaumun yan\u0131ndan ke\u00e7ib ged\u0259rk\u0259n. arxas\u0131nca at\u0131lan at\u0259\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 iki svan \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcb, bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r yaralan\u0131b. Bundan sonra hadis\u0259l\u0259rin n\u0259zar\u0259td\u0259n \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn Ar\u0131xl\u0131ya G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n q\u0259rb rayonlar\u0131ndan avtobuslarla milis d\u0259st\u0259l\u0259ri g\u0259tirilib. H\u0259tta, zirehli ma\u015f\u0131n, tanklar da g\u0259tirilib. Lakin sakitlik yarand\u0131qdan sonra bu texnikalar k\u0259ndi t\u0259rk edib.<br \/>\nN\u00f6vb\u0259ti faci\u0259 is\u0259 bir il sonra ba\u015f verib. K\u0259nd yolundan magistral yola \u00e7axan minik avtomobili \u015f\u00fcbh\u0259li ma\u015f\u0131n kimi patrul ma\u015f\u0131n\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n saxlan\u0131l\u0131b. N\u00f6mr\u0259siz minik avtomobilinin s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc Eld\u0259nizl\u0259 milis aras\u0131nda m\u00fcbahis\u0259 yaran\u0131b. Milis \u0259m\u0259kda\u015f\u0131n\u0131n a\u00e7d\u0131\u011f\u0131 at\u0259\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 g\u00fcll\u0259 asfalda d\u0259y\u0259r\u0259k istiqam\u0259tini d\u0259yi\u015f\u0259r\u0259k yol k\u0259nar\u0131dak\u0131 Tengiz M\u0259h\u0259mm\u0259d o\u011flu \u018fliyev\u0259 d\u0259yib. Yaralanan Tengizi x\u0259st\u0259xanaya aparsalar da yola d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. Tengiz 1972-ci ild\u0259 anadan olmu\u015fdu. Milis \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 is\u0259 ar\u0131xl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259 tutularaq h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131na t\u0259hvil verilib v\u0259 layiq oldu\u011fu h\u0259bs c\u0259zas\u0131n\u0131 al\u0131b. Basqa bir hadis\u0259d\u0259 is\u0259 Rafiq Yunusov yaralan\u0131b. Postda duran ar\u0131xl\u0131lar milis kapitan\u0131n\u0131n ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131 saxlay\u0131b. M\u00fcbahis\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u0259sad\u00fcf\u0259n at\u0259\u015f a\u00e7\u0131l\u0131b v\u0259 Rafik bald\u0131r\u0131ndan y\u00fcng\u00fcl yaralan\u0131b. Milis kapitan\u0131n\u0131n ma\u015f\u0131nda k\u00f6rp\u0259 u\u015faq oldu\u011fundan onu ar\u0131xl\u0131lar ba\u011f\u0131\u015flay\u0131b.<br \/>\nArt\u0131q bu bel\u0259 davam ed\u0259 bilm\u0259zdi. \u0130nsanlar g\u0259rgin v\u0259ziyy\u0259td\u0259 idi. \u0130st\u0259nil\u0259n an insan \u00f6l\u00fcml\u0259ri il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259n milli qar\u015f\u0131durmalar\u0131 ba\u015f ver\u0259 bil\u0259rdi. Yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259t G\u00fcrc\u00fcstan r\u0259hb\u0259rliyinin milli azl\u0131qlara qar\u015f\u0131 siyas\u0259tin\u0259 yenid\u0259n baxma\u011fa m\u0259cbur etdi. \u00d6lk\u0259d\u0259ki kriminal, cinay\u0259tkar d\u0259st\u0259l\u0259r prezident E. \u015eevardnazenin(1995-2003) \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li idi. Onlar z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilm\u0259li idi. T.Kitovani v\u0259 C.Ioseliani h\u0259bs edildikd\u0259n sonra G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259ti Bor\u00e7al\u0131dak\u0131 cinay\u0259tkar d\u0259st\u0259l\u0259ri z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 giri\u015fdi. Apar\u0131lan \u0259m\u0259liyyatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 xeyli cinay\u0259tkar yaxaland\u0131, insanlara \u0259ziyy\u0259t-i\u015fg\u0259nc\u0259 ver\u0259n, so\u011fun\u00e7uluqla, qar\u0259tl\u0259, q\u0259tll\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259r da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131. Onu da qeyd ed\u0259k ki, bu \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131nda E.\u015eevardnadze komandas\u0131nda m\u0259sul v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 m\u00f6hk\u0259m b\u0259rq\u0259rar olan \u0259ski \u00abzviad\u00e7\u0131lar\u00bb aktiv i\u015ftirak etdiyind\u0259n, bir s\u0131ra qat\u0131 cinay\u0259tkarlar himay\u0259 edildi v\u0259 m\u0259suliyy\u0259td\u0259n yay\u0131nd\u0131. Svanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evl\u0259rin h\u0259y\u0259tind\u0259ki ot tayalar\u0131n\u0131n alt\u0131ndan 200-\u0259 yax\u0131n o\u011furluq minik ma\u015f\u0131n\u0131 m\u00fcsadir\u0259 olundu. Bunlar\u0131n m\u00fctl\u0259q \u0259ks\u0259riyy\u0259ti az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus avtomobill\u0259r idi.<br \/>\nG\u00fcrc\u00fcstan hakimiyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n bu t\u0259dbirl\u0259r Bor\u00e7al\u0131da m\u00fc\u0259yy\u0259n sakitlik yaratd\u0131. Lakin bu o dem\u0259k deyildi ki, diskriminasiya d\u00f6vr\u00fc sona \u00e7atd\u0131.<\/p>\n<p><b>E.\u015eevardnadze, sad\u0259c\u0259 olaraq az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n zorla, silah g\u00fcc\u00fc il\u0259 qovulmas\u0131n\u0131 daha inc\u0259 \u00fcsullarla \u0259v\u0259z etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. <\/b>Bu d\u00f6vrd\u0259ki diskriminasiya aqrar islahatlar h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259rk\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rdi. G\u00fcrc\u00fcstanda apar\u0131lan torpaq islahat\u0131 zaman\u0131 tarix\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus olmu\u015f torpaqlar\u0131n bir hiss\u0259si k\u0259nardan g\u0259lmi\u015f g\u00fcrc\u00fcl\u0259r\u0259, xarici \u00f6lk\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131na paylan\u0131rd\u0131. N\u0259tic\u0259d\u0259 yerli sakinl\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n torpaq sah\u0259l\u0259ri azal\u0131rd\u0131. Bir \u00e7ox hallarda is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara istifad\u0259y\u0259 yarars\u0131z torpaq sah\u0259l\u0259ri ayr\u0131l\u0131rd\u0131. Bel\u0259 bir v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u00f6z \u0259n\u0259n\u0259vi m\u0259\u015f\u011fuliyy\u0259tini v\u0259 pe\u015f\u0259sini itirmi\u015f, k\u0259nd t\u0259s\u0259r\u00fcfat\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful ola bilm\u0259y\u0259n, \u00f6z t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131ndan m\u0259hrum edilmi\u015f az\u0259rbaycanl\u0131 k\u0259ndlil\u0259r ucuz i\u015f\u00e7i q\u00fcvv\u0259sin\u0259 \u00e7evrilir v\u0259 ist\u0259r- ist\u0259m\u0259z g\u00fcrc\u00fc sahibkarlar \u00fc\u00e7\u00fcn muzdlu f\u0259hl\u0259 kimi i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 m\u0259cbur olurdular. Yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259t Bor\u00e7al\u0131da, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Ar\u0131x\u0131l\u0131da i\u015fsizliyin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olurdu. Bu is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131 i\u015f tapmaq v\u0259 ail\u0259sinin dolan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 getm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olurdu. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, probleml\u0259r onlar\u0131n k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n yeti\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn torpaq sah\u0259l\u0259rinin \u0259ld\u0259 olunmas\u0131ndan ba\u015flam\u0131\u015f, yeti\u015fdiril\u0259n m\u0259hsulun sat\u0131\u015f\u0131, t\u0259hsil, sosial t\u0259minat, s\u0259hiyy\u0259, ya\u015fay\u0131\u015f yeri \u00fczr\u0259 qeydiyyat, m\u0259i\u015f\u0259t\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259ri \u0259hat\u0259 edirdi. Soyda\u015flar\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n t\u0259qibl\u0259r, h\u00fcquq pozuntular\u0131 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan h\u00f6kum\u0259tinin bu v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u00f6z yummas\u0131, \u0259ks\u0259r hallarda bunun i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olmas\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 naraz\u0131l\u0131qla qar\u015f\u0131lanm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nSonradan \u00e7evrili\u015f yolu il\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015f Mixail Saaka\u015fvili hakimiyy\u0259ti d\u0259 Z.Qamsaxurdiyan\u0131n v\u0259 E.\u015eevardnadzenin siyas\u0259tini daha <b>&#8220;\u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fc&#8221; <\/b>h\u0259yata ke\u00e7irm\u0131\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu g\u00fcnk\u00fc iqtidar\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 h\u0259llini g\u00f6zl\u0259y\u0259n kifayat q\u0259d\u0259r probleml\u0259r var.<\/p>\n<p><b>G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n g\u00fcrg\u00fcl\u0259\u015fdirm\u0259 siyas\u0259tinin n\u0259tic\u0259sind\u0259 is\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n say\u0131 xeyli azald\u0131.<br \/>\nR\u0259smi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, 1989-cu ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda 307.556 az\u0259rbaycanl\u0131 ya\u015fay\u0131b.<br \/>\n2002-ci ild\u0259 bu r\u0259q\u0259m 284.761, 2014-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 233.024 olub.<br \/>\nR\u0259q\u0259ml\u0259r is\u0259 h\u0259r \u015feyi deyir!..<\/b><br \/>\n<i><b><u>P\u00dcNHAN \u018fF\u018fND\u0130YEV<\/u><\/b><\/i><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; Zviad Qamsaxurdiyan\u0131n hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 32 k\u0259nd, \u00e7ay v\u0259 da\u011f\u0131n Az\u0259rbaycan adlar\u0131 g\u00fcrc\u00fc adlar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z edildi. Az\u0259rbaycan adlar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si, g\u00fcrc\u00fcl\u0259\u015fdirilm\u0259si diskriminasiyan\u0131n bir n\u00f6v\u00fc, \u00f6z\u00fc d\u0259 \u00e7ox eyb\u0259c\u0259r n\u00f6v\u00fc idi. \u018fsas\u0131 h\u0259l\u0259 40-50-ci ill\u0259rd\u0259 qoyulan t\u00fcrk m\u0259n\u015f\u0259li q\u0259dim toponiml\u0259rin g\u00fcrc\u00fcl\u0259\u015fdirilm\u0259sinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di yerli \u0259halini uzaq tarixi ke\u00e7mi\u015fi il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n ba\u011flar\u0131 q\u0131rmaq, sakinl\u0259r\u0259 g\u0259lm\u0259 olduqlar\u0131n\u0131 t\u0259lqin&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":472,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-471","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-azrbaycan"],"views":1409,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/471","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=471"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/471\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":473,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/471\/revisions\/473"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/472"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=471"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=471"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}