{"id":2663,"date":"2022-03-15T15:14:41","date_gmt":"2022-03-15T11:14:41","guid":{"rendered":"https:\/\/borcali.org\/?p=2663"},"modified":"2022-03-15T15:14:41","modified_gmt":"2022-03-15T11:14:41","slug":"salid%c9%99-s%c9%99mm%c9%99dqizi-s%c9%99rifova-bu-da-yasanilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/borcali.org\/?p=2663","title":{"rendered":"Salid\u0259 \u015e\u0259mm\u0259dq\u0131z\u0131 (\u015e\u0259rifova): &#8220;Bu da ya\u015fan\u0131l\u0131b&#8230;&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #0000ff;\"><b>Bu da ya\u015fan\u0131l\u0131b&#8230;<\/b><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><i>(Hekay\u0259)<\/i><\/span><\/p>\n<p>Dar k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n t\u0259k-t\u00fck insanlara bax\u0131rd\u0131. \u018ftrafda h\u00f6km s\u00fcr\u0259n sakitlikd\u0259n vahim\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k, evl\u0259rin p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rind\u0259n s\u00fcz\u0259n i\u015f\u0131qlar\u0131 seyr etdi. Sonra is\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131r\u0131b g\u00f6yd\u0259ki ulduzlara, sonra eyvandan ota\u011fa baxd\u0131. Otaqdak\u0131lar susub oturmu\u015fdular. Ham\u0131n\u0131n fikri uzaqlara dalm\u0131\u015fd\u0131r. Bayaqk\u0131 m\u00fcbahis\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259r-\u0259t\u0259r bel\u0259 yox idi. M\u00fc\u015ffiq d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc: \u201cBizim bir yer\u0259 y\u0131\u011f\u0131\u015fma\u011f\u0131m\u0131z m\u00f6c\u00fcz\u0259dir. Bir-birimizl\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n tan\u0131\u015f olmasaq da, bu d\u00fcnyada g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259 bilm\u0259yimiz m\u00f6c\u00fcz\u0259dir. Y\u0259qin o biril\u0259rl\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k qism\u0259timiz olacaq. Amma b\u0259zi insanlar\u0131 g\u00f6rm\u0259k ist\u0259mir\u0259m. He\u00e7 Dilb\u0259rimi d\u0259&#8230; Onlarla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259k m\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn a\u011f\u0131r olacaq. Bel\u0259 yax\u015f\u0131d\u0131. Olan olub, ke\u00e7\u0259n ke\u00e7ib. Bel\u0259 laz\u0131mm\u0131\u015f&#8230;\u201d<br \/>\nT\u0259krar otaqdak\u0131lar\u0131 s\u00fczd\u00fc. M\u00fc\u015ffiq \u00fcr\u0259yind\u0259 onlara yaz\u0131\u011f\u0131 g\u0259ldi. Bu fikr\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc q\u0131nad\u0131. \u201cBel\u0259 olmaz. Bu c\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259k g\u00fcnahd\u0131r. H\u0259yata g\u0259ldik, missiyam\u0131z\u0131 g\u00f6rd\u00fck, h\u0259yat\u0131 t\u0259rk etdik. El\u0259 m\u0259n&#8230; Otuz il\u0259 yax\u0131n ya\u015fama\u011f\u0131ma baxmayaraq, h\u0259yatda m\u0259nal\u0131 ya\u015faya bildim. Ad\u0131m\u0131 ya\u015fada bildim. Xalq\u0131m m\u0259nim kim oldu\u011fumu bilir. El\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u0259k, iyirmi \u00fc\u00e7 il ya\u015fam\u0131\u015f As\u0259f Zeynall\u0131n\u0131&#8230; C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 b\u0259st\u0259l\u0259diyi \u201c\u00d6lk\u0259m\u201d romans\u0131 n\u0259y\u0259 des\u0259n d\u0259y\u0259r. Uzun s\u00fcrm\u00fc\u015f b\u0259zi b\u0259st\u0259karlar onun kimi ad qazana bilm\u0259dil\u0259r. Yadda\u015fda qalan \u0259s\u0259r bel\u0259 qoya bilm\u0259dil\u0259r.\u201d<br \/>\n\u0130\u00e7\u0259rid\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadinin q\u0259z\u0259bli s\u0259si g\u0259ldi. Yen\u0259 n\u0259y\u0259s\u0259 \u0259s\u0259bl\u0259\u015fmi\u015fdi. M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadinin \u0259vv\u0259l dedikl\u0259rini e\u015fitm\u0259diyind\u0259n, n\u0259y\u0259 \u0259s\u0259bl\u0259\u015fdiyini bilmirdi. Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq h\u0259mkar\u0131n\u0131n n\u0259y\u0259 hirsl\u0259ndiyini bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn diqq\u0259tl\u0259 ona qulaq asma\u011fa ba\u015flad\u0131. M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi indi \u0259s\u0259bi halda h\u00fcnd\u00fcrd\u0259n masan\u0131n \u0259traf\u0131nda \u0259yl\u0259\u015fmi\u015f Nizami R\u0259mziy\u0259 deyirdi:<br \/>\n&#8211; N\u0259 dem\u0259k olar ki, el\u0259 s\u0259n\u0259tkarlar var ki, onlar\u0131n \u0259d\u0259bi irsi \u00f6z ideya g\u00fcc\u00fcn\u0259, b\u0259dii m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259srl\u0259rl\u0259 ya\u015fay\u0131r. Nizami G\u0259nc\u0259vi kimi, \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai kimi, M\u0259h\u0259mm\u0259d F\u00fczuli kimi,&#8230; Daha kiml\u0259ri deyim?<br \/>\nNizami R\u0259mzi M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadinin \u0259s\u0259bl\u0259\u015fm\u0259yin\u0259 fikir verm\u0259d\u0259n g\u00fcl\u00fcms\u0259y\u0259r\u0259k dedi:<br \/>\n&#8211; \u015eair, h\u0259r \u015feyi \u00e7ox \u00fcr\u0259yin\u0259 sal\u0131rsan. Bo\u015f ver, getsin. He\u00e7 fikirl\u0259\u015firs\u0259n ki, g\u00f6r\u0259s\u0259n d\u00fcnyaya n\u00f6\u015f g\u0259lib insan?<br \/>\nM\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi k\u0259d\u0259rl\u0259, \u0259lind\u0259 tutdu\u011fu v\u0259r\u0259ql\u0259r\u0259 baxaraq h\u0259mkar\u0131n\u0131 sual ya\u011f\u0131\u015f\u0131na tutdu:<br \/>\n&#8211; Ey ustad, s\u0259n do\u011frudan el\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u0259n? Y\u0259ni h\u0259r \u015feyi bo\u015f verim? Y\u0259ni he\u00e7 n\u0259y\u0259 fikir verm\u0259yim?<br \/>\nSonra masan\u0131n arxas\u0131nda oturmu\u015f h\u0259mkarlar\u0131na baxd\u0131. Onlara m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k soru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; Sizl\u0259rd\u0259mi el\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fcz?<br \/>\nOnlar\u0131n susdu\u011funu g\u00f6r\u00fcb, h\u0259l\u0259 d\u0259 eyvanda dayanm\u0131\u015f Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq\u0259 baxd\u0131. Otaqdak\u0131 h\u0259mkarlar\u0131na he\u00e7 n\u0259 dem\u0259yib eyvana t\u0259r\u0259f add\u0131mlad\u0131. Eyvana \u00e7atmam\u0131\u015f \u00f6z\u00fcn\u0259 aid \u015feirini oxuma\u011fa ba\u015flad\u0131:<br \/>\n&#8211; Ya\u015famaq ist\u0259r is\u0259k haizi-\u015fan olmal\u0131y\u0131z,<br \/>\n\u015eiri-darat il\u0259 xur\u015fidni\u015fan olmal\u0131y\u0131z.<br \/>\nMikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq diqq\u0259tl\u0259 ortaboylu, xo\u015f simal\u0131, iri, qara g\u00f6zl\u00fc M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadiy\u0259 baxd\u0131. G\u00fcl\u00fcms\u0259yib ba\u015f\u0131n\u0131 bulad\u0131. Aradak\u0131 g\u0259rginliyi qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadiy\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u015feiril\u0259 cavab verdi:<br \/>\n&#8211; Olan olmu\u015f, \u043a\u0435\u00e7\u0259n \u043a\u0435\u00e7mi\u015f, indi m\u0259ni ya\u015fadan<br \/>\nBir m\u00fcq\u0259dd\u0259s, bir s\u0259mimi \u0259m\u0259lim var, tapd\u0131\u011f\u0131m.<br \/>\n\u018flia\u011fa Vahid masan\u0131n arxas\u0131ndan h\u0259mkarlar\u0131na s\u0259sl\u0259ndi:<br \/>\n&#8211; Siz orda \u00e7oxmu deyi\u015f\u0259c\u0259ksiniz?<br \/>\nM\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi \u018flia\u011fa Vahid\u0259 baxd\u0131. \u015eairin diqq\u0259tl\u0259 onlara baxd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb dill\u0259ndi:<br \/>\n&#8211; \u018flia\u011fa Vahid, siz bil\u0259rsiniz. M\u0259nim suallar\u0131ma Siz cavab ver\u0259 bil\u0259rsiniz. M\u0259nim \u015feirl\u0259rimin ad\u0131 niy\u0259 indiki d\u0259rslikl\u0259rd\u0259 t\u0259hrif edilmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim edilir? Sizin x\u0259b\u0259riniz olmam\u0131\u015f olmaz\u2026<br \/>\n\u018flia\u011fa Vahid M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadinin n\u0259 dem\u0259k ist\u0259diyini tam anlamad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn soru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; Anlamad\u0131m \u015fair\u2026 Tam izah et, b\u0259lk\u0259 dediyini anlayam.<br \/>\nM\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqd\u0259n uzaqla\u015f\u0131b \u018flia\u011fa Vahidin yan\u0131na g\u0259ldi. Yan\u0131ndak\u0131 stulda \u0259yl\u0259\u015fdi. \u015eair\u0259 bax\u0131b dedi:<br \/>\n&#8211; M\u0259nim \u201cT\u00fcrk\u00fcn n\u0259\u011fm\u0259si\u201d \u015feirim var, bax onu deyir\u0259m.<br \/>\n\u018flia\u011fa Vahid M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadinin dedikl\u0259rind\u0259n yen\u0259 bir \u015fey ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259krar soru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; \u201cT\u00fcrk\u00fcn n\u0259\u011fm\u0259si\u201d \u015feirin\u0259 n\u0259 olmu\u015f ki?<br \/>\nM\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi qar\u015f\u0131s\u0131ndak\u0131 n\u0259rd taxt\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 h\u0259kk edilmi\u015f \u015fir \u015f\u0259kill\u0259rini \u0259li il\u0259 s\u0131\u011fallayaraq dedi:<br \/>\n&#8211; M\u0259nim \u201cT\u00fcrk\u00fcn n\u0259\u011fm\u0259si\u201d \u015feirim 2002-ci ild\u0259, VIII sinifl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cT\u0259hsil\u201d n\u0259\u015friyyat\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259\u015fr edilmi\u015f \u201c\u018fd\u0259biyyat\u201d d\u0259rsliyind\u0259 \u201cT\u00fcrk\u00fcn mahn\u0131s\u0131\u201d kimi verilib. M\u0259g\u0259r kitab m\u00fc\u0259llifl\u0259ri Sultan H\u00fcseyno\u011flu v\u0259 B\u0259ybala Abbasl\u0131 mahn\u0131yla n\u0259\u011fm\u0259 aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rqi bilm\u0259yirl\u0259r? Ondan ba\u015fqa misralar\u0131 da d\u0259yi\u015fibl\u0259r. \u201c\u0130st\u0259rs\u0259 cahan \u00e7evrili vars\u0131n da t\u0259m\u0259ld\u0259n\u201d misram\u0131 d\u0259yi\u015fib edibl\u0259r \u201cist\u0259r cahan \u00e7evril\u0259 t\u0259rsin\u0259 t\u0259m\u0259ld\u0259n\u201d. Buna n\u0259 dey\u0259rl\u0259r? Buna fikir verm\u0259m\u0259k olar? M\u0259na tamam ba\u015fqa c\u00fcr olur. Bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, m\u0259n deyir\u0259m cahan el\u0259 t\u0259m\u0259ld\u0259n t\u0259rsin\u0259 \u00e7evrilib. M\u0259n q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 el\u0259 dem\u0259k ist\u0259m\u0259mi\u015f\u0259m. Demi\u015f\u0259m ki, yer \u00f6z oxundan \u00e7\u0131xsa bel\u0259. Cavid \u018ff\u0259ndinin \u015feirinin qol qanad\u0131n\u0131 q\u0131ran Xalid X\u00fcrr\u0259m S\u0259brib\u0259yzad\u0259nin s\u00f6zl\u0259ri yad\u0131ma d\u00fc\u015fd\u00fc \u201cbiz idar\u0259miz\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k ovra\u011f\u0131 t\u0259shih etm\u0259y\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tliyiz. V\u0259 bu s\u0259lahiyy\u0259timizi m\u0259cmu\u0259mizin qab\u0131\u011f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 b\u0259yan etmi\u015fiz. \u015e\u0259raitimizi n\u0259\u015fr v\u0259 t\u0259hrir etm\u0259y\u0259 d\u0259 bizzat \u201cH\u00fcseyn Cavid\u201d \u0259f\u0259ndi s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Bina\u0259leyh idar\u0259miz\u0259 \u0259s\u0259r g\u00f6nd\u0259r\u0259nl\u0259r\u0259 biz tabe deyiliz.\u201d<br \/>\nH\u0259mkarlar\u0131n\u0131n ona qulaq asmaq ist\u0259m\u0259diyini g\u00f6r\u0259n M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi h\u0259v\u0259ssiz-h\u0259v\u0259ssiz dan\u0131\u015fma\u011f\u0131na davam etdi:<br \/>\n&#8211; N\u0259 is\u0259\u2026 \u015feirimi b\u0259rbad g\u00fcn\u0259 qoyublar. T\u0259hrifsiz \u00e7ap olunmal\u0131 idi. Sizin \u015feirl\u0259ri t\u0259hrif edib ictimaiyy\u0259t\u0259 t\u0259qdim ets\u0259l\u0259r idil\u0259r, xo\u015funuza g\u0259l\u0259rdi? \u0130ndi m\u0259n\u0259 deyirsiniz ki, \u201ctamam, tamam \u015fair, anlad\u0131q\u201d. N\u0259yi anlad\u0131n\u0131z? Niy\u0259 el\u0259 etm\u0259l\u0259rini\u2026 Yoxsa n\u0259yi? M\u0259n bu sual\u0131 d\u00f6n\u0259-d\u00f6n\u0259 \u00f6z\u00fcm\u0259 \u00fcnvanlam\u0131\u015fam\u2026 Amma \u00e7ifayda, cavab tapa bilm\u0259mi\u015f\u0259m. Siz cavab tapa bildinizs\u0259, deyin m\u0259n d\u0259 bilim.<br \/>\nMirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh bayaqdan sakit-sakit ba\u015f ver\u0259nl\u0259ri seyr edirdi. Ham\u0131n\u0131n susdu\u011funu g\u00f6r\u00fcb dill\u0259ndi:<br \/>\n&#8211; Bizl\u0259r\u0259 \u00e7\u0259tin sual \u00fcnvanlad\u0131n? T\u0259bii hald\u0131r ki, h\u0259r k\u0259sin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus cavab\u0131 olacaq. Bu f\u0259rqli cavablar bizim d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fczd\u0259n ir\u0259li g\u0259lir. Amma \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k m\u0259qamlar da ola bil\u0259r. Bu m\u0259qamlar bizl\u0259ri bir yazar, s\u00f6z \u0259hli kimi narahat ed\u0259n probleml\u0259r ola bil\u0259r. N\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki? Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu d\u00fcnyada he\u00e7 kimd\u0259n k\u00fcsm\u0259k g\u0259r\u0259k deyil. He\u00e7 kims\u0259d\u0259n incim\u0259y\u0259 d\u0259ym\u0259z\u2026 S\u0259n\u0259 dogma olan insanlardan k\u00fcs\u0259 bilmirs\u0259n ki, s\u0259nin do\u011fmalar\u0131nd\u0131r. Yad adamlardan da incim\u0259k laz\u0131m deyil, ad\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi yadd\u0131lar.<br \/>\nMirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh susdu v\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t sonra davam etdi:<br \/>\n&#8211; Bilm\u0259mi\u015f olmazs\u0131n\u0131z, m\u0259nim ba\u015f\u0131ma g\u0259l\u0259nl\u0259rd\u0259n\u2026<br \/>\nSonra ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131b fikirli-fikirli oturan M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadiy\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k dedi:<br \/>\n&#8211; \u015eair, bilirs\u0259n ki, Az\u0259rbaycan v\u0259 fars dill\u0259rini \u00f6yr\u0259tdiyim alman \u015fairi Fridrix Boden\u015ftedt m\u0259nim \u015feirl\u0259rimi \u00f6z\u00fcnk\u00fc kimi q\u0259l\u0259m\u0259 vermi\u015fdi. 1847-ci ild\u0259 m\u0259nim \u201cHikm\u0259t a\u00e7ar\u0131\u201d \u015feir d\u0259ft\u0259rimi v\u0259t\u0259nin\u0259 qay\u0131danda da \u00f6z\u00fcyl\u0259 aparm\u0131\u015fd\u0131.<br \/>\nMirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh ba\u015f\u0131n\u0131 bulay\u0131b d\u0259rind\u0259n ah \u00e7\u0259kdi. Sakit-sakit M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadiy\u0259 baxd\u0131. Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazehin susdu\u011funu g\u00f6r\u0259n Nizami R\u0259mzi dill\u0259ndi:<br \/>\n&#8211; Ustad, o fakt ham\u0131m\u0131za m\u0259lumdur. Bilirik ki, d\u0259l\u0259duz Siz\u0259 aid \u015feirl\u0259ri t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259r\u0259k, 1850-ci ild\u0259 \u201c\u015e\u0259rqd\u0259 min bir g\u00fcn\u201d kitab\u0131nda n\u0259\u015fr etdirib. 1851-ci ild\u0259 \u201cMirz\u0259 \u015e\u0259fi n\u0259\u011fm\u0259l\u0259ri\u201d kitab\u0131n\u0131 n\u0259\u015fr etdirm\u0259si d\u0259 biz\u0259 m\u0259lumdur. Sizin \u015feirl\u0259rin oxucular aras\u0131nda sevilm\u0259si v\u0259 m\u0259\u015fhurla\u015fmas\u0131, onu vadar edir ki, Sizin \u015feirl\u0259ri \u00f6z ad\u0131na \u00e7\u0131xs\u0131n. Y\u0259ni Sizin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fczd\u0259n t\u0259xmin\u0259n iyirmi il sonra o \u201cMirz\u0259 \u015e\u0259finin irsind\u0259n\u201d kitab\u0131n\u0131 \u00f6z ad\u0131na \u00e7ap etdirdi. Kitabda elan etmi\u015fdi ki, \u015feirl\u0259r Siz\u0259 aid deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckl\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n ona, y\u0259ni Boden\u015ftedt\u0259 m\u0259xsusdur.<br \/>\nMirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh Nizami R\u0259mzini sona kimi dinl\u0259yib dedi:<br \/>\n&#8211; H\u0259&#8230; tamamil\u0259 haql\u0131s\u0131n\u0131z.<br \/>\nSonra M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadiy\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc tutaraq dedi:<br \/>\n&#8211; \u015eair, \u0259g\u0259r m\u0259nim fars v\u0259 Az\u0259rbaycan dill\u0259rind\u0259 olan orijinal v\u0259r\u0259ql\u0259r olmasa idi, o \u015feirl\u0259rin m\u0259n\u0259, y\u0259ni m\u0259n Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh\u0259 aid olmas\u0131n\u0131, m\u0259nim m\u00fc\u0259llifliyimi s\u00fcbut edilm\u0259si \u00e7\u0259tin olard\u0131.<br \/>\nNizami R\u0259mzi g\u00fcl\u00fcms\u0259yib dedi:<br \/>\n&#8211; Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh, onda M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadinin b\u0259xti g\u0259tirib ki&#8230; O, he\u00e7 kim\u0259 m\u00fc\u0259llifliyini isbat etm\u0259k zorunda qalmay\u0131b. \u015eair, yad\u0131nda saxla ki,<br \/>\nD\u00fcnya v\u0259fas\u0131zd\u0131r d\u0259yi\u015fdi donu<br \/>\nB\u00f6y\u00fck kainat\u0131n sonsuzdur sonu.<br \/>\nMirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh kinay\u0259 il\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u0259yib Nizami R\u0259mziy\u0259 baxd\u0131. Sonra dedi:<br \/>\n&#8211; Haql\u0131san&#8230; B\u0259xti g\u0259tirmi\u015f \u015fairl\u0259rd\u0259n biri el\u0259 m\u0259n, Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh\u0259m&#8230;<br \/>\nSonra \u00fcz\u00fcn\u00fc Nizami R\u0259mziy\u0259 tutaraq soru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; B\u0259xti g\u0259tir\u0259n \u015fair\u0259 rast g\u0259lmis\u0259n he\u00e7 bu fani d\u00fcnyada?<br \/>\nNizami R\u0259mzi g\u00fcnah i\u015f tutmu\u015f insanlar kimi ba\u015f\u0131n\u0131 sin\u0259sin\u0259 \u0259ydi. Altdan yuxar\u0131 Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh\u0259 bax\u0131b ba\u015f\u0131n\u0131 bulad\u0131. Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh dodaqlar\u0131nda g\u00fcl\u00fc\u015f ba\u015f\u0131n\u0131 bulayaraq dedi:<br \/>\n&#8211; Rast g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u015eair olasan, s\u00f6z \u0259hli olasan b\u0259xtin g\u0259tirsin&#8230;<br \/>\nMirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh susaraq udqundu. Do\u011frudan da d\u00fcnyada b\u0259xti g\u0259tir\u0259n \u015fair olacaqm\u0131? H\u0259r\u0259nin bir d\u0259rdi. Ya cansa\u011fl\u0131\u011f\u0131 problemi olur, ya \u00f6vlad d\u0259rdi olur, ya da n\u0259 bilim n\u0259&#8230; D\u0259rd birdimi, ikidirmi&#8230; Ham\u0131s\u0131 da f\u0259rqli, bir-birind\u0259n tamamil\u0259 f\u0259rqli&#8230; Ham\u0131n\u0131n susdu\u011funu g\u00f6r\u00fcb dedi:<br \/>\n&#8211; Susmaqda haql\u0131 deyilsiniz. B\u0259xti g\u0259tir\u0259n d\u0131rnaqaras\u0131 \u201c\u015fair\u201dl\u0259r var ki, onlar\u0131n b\u0259xti h\u0259mi\u015f\u0259 g\u0259tirib. Hans\u0131 d\u00f6vrd\u0259 ya\u015fay\u0131r ya\u015fas\u0131n. Onlar hakim q\u00fcvv\u0259l\u0259r qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259yilir, onlar\u0131 m\u0259dh edirl\u0259r, saray m\u0259ddahlar\u0131 adlan\u0131rlar.<br \/>\nNizami R\u0259mzi ba\u015f\u0131n\u0131 yell\u0259y\u0259r\u0259k dedi:<br \/>\n&#8211; \u015eair, bu d\u00fcnyada ax ne\u00e7\u0259 ill\u0259rdi yalan g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m. Daha do\u011frusu,<br \/>\nV\u0259t\u0259nimin s\u0259rv\u0259tinin yerin\u0259<br \/>\nNe\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 medal alan g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m.<br \/>\nAx ne\u00e7\u0259 ill\u0259rdi yalan g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m.<br \/>\nMirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh Nizami R\u0259mzini dinl\u0259yib \u0259li il\u0259 yan ota\u011f\u0131 g\u00f6st\u0259rib dedi:<br \/>\n&#8211; O bir otaqda olan \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi kimil\u0259r hakimiyy\u0259t qar\u015f\u0131s\u0131nda \u0259yilm\u0259diyin\u0259, h\u00f6kml\u0259rin\u0259, ideyalar\u0131na riayy\u0259t etm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 edam edilirl\u0259r, s\u0259nin kimi avtomobil q\u0259zas\u0131nda h\u0259yatlar\u0131n\u0131 itirirl\u0259r. Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259ni dinsiz adland\u0131r\u0131lmas\u0131, h\u0259tta v\u0259fat etdikd\u0259n sonra m\u00fcs\u0259lman q\u0259birstanl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edilm\u0259sind\u0259 probleml\u0259r yaranmas\u0131 s\u00f6z xiridar\u0131n\u0131n rastla\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u0259dal\u0259tsizlik deyildimi? Ya da M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi kimi d\u0259rb\u0259d\u0259r olmaq, s\u0259rs\u0259ri h\u0259yat ya\u015famaqm\u0131 \u015fair h\u0259yat\u0131d\u0131r? M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi kimi \u015fairl\u0259rimiz h\u0259tta m\u0259zar\u0131 da m\u0259lum olmayan bir insan \u00f6mr\u00fc d\u0259 ya\u015fama\u011fa m\u0259hkum olublar. N\u0259riman N\u0259rimanovun 19 mart 1925-ci ild\u0259 m\u00fc\u0259mmal\u0131 \u015f\u0259raitd\u0259 Moskvada h\u00f6kum\u0259t n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 saat sonra d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259simi s\u00f6z xiridar\u0131n\u0131n h\u0259yat\u0131 olmal\u0131d\u0131r? Deyirl\u0259r, N\u0259riman N\u0259rimanovu z\u0259h\u0259rl\u0259mi\u015fdirl\u0259r. Do\u011frusunu, h\u0259qiq\u0259ti g\u00f6yd\u0259 olan bir Allah bilir. Daha kimd\u0259n deyim? 1918-ci ild\u0259n \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna kimi seminariyan\u0131n m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli nec\u0259? \u00d6mr\u00fcn\u00fc xalq\u0131na h\u0259sr etmi\u015f bir ziyal\u0131 olan Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli g\u00fcll\u0259l\u0259nir.<br \/>\nMikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq ba\u015f\u0131 il\u0259 Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazehin dedikl\u0259rini t\u0259sdiq ed\u0259r\u0259k dedi:<br \/>\n&#8211; H\u0259, tamamil\u0259 haql\u0131sin\u0131z. Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlini G\u0259nc\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n \u00fcsyan zaman\u0131 20-ci diviziyan\u0131n h\u00f6km\u00fc \u0259sas\u0131nda h\u0259bs edirl\u0259r. H\u0259tta Sarkis Danilyan\u0131n dikt\u0259si il\u0259 Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli haqq\u0131nda saxta h\u00f6km d\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131r ki, iyirminci diviziyan\u0131n x\u00fcsusi \u015f\u00f6b\u0259sinin h\u0259rbi m\u00fcst\u0259ntiqi Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlini \u0259ksinqilab\u00e7\u0131 kimi i\u015fin\u0259 baxm\u0131\u015fd\u0131r. Qazax \u0130nqilab Komit\u0259si Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rliy\u0259 verdiyi xasiyy\u0259tnam\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n onun haqq\u0131nda g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259 q\u0259rar\u0131 \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131r: \u201c&#8230;iyirminci diviziyan\u0131n x\u00fcsusi \u015f\u00f6b\u0259sinin h\u0259rbi m\u00fcst\u0259ntiqi bu g\u00fcn Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rlinskinin \u0259ksinqilab\u00e7\u0131 kimi ittihamnam\u0259si \u00fczr\u0259 i\u015fin\u0259 baxaraq v\u0259 Qazax \u0130nqilab Komit\u0259sinin ona verdiyi xasiyy\u0259tnam\u0259ni n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq bildirir\u0259m ki, m\u00fctt\u0259him K\u00f6\u00e7\u0259rlinski \u00f6z\u00fcn\u00fcn hakimiyy\u0259tind\u0259n v\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259lahiyy\u0259tind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k z\u0259hm\u0259tke\u015f xalqa zorak\u0131l\u0131q g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. K\u00f6\u00e7\u0259rlinski Qazaxda \u201cM\u00fcsavat\u201d partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri olark\u0259n mill\u0259t\u00e7ilik ehtiraslar\u0131n\u0131 q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 qon\u015fu mill\u0259tl\u0259r aras\u0131nda toqqu\u015fmalar ba\u015f vermi\u015fdir. Onun verdiyi izahat he\u00e7 d\u0259 inand\u0131r\u0131c\u0131 deyildir&#8230; M\u00fctt\u0259him K\u00f6\u00e7\u0259rlinskinin \u015fahidl\u0259rin dindirilm\u0259si haqq\u0131nda \u0259riz\u0259sini n\u0259tic\u0259siz qoymaq (r\u0259dd etm\u0259k) laz\u0131md\u0131r. Onun g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 azadl\u0131qda qalmas\u0131 Qazax q\u0259zas\u0131nda \u0259ksinqilabi h\u0259r\u0259kat\u0131n ba\u015f verm\u0259sin\u0259, f\u0259hl\u0259 v\u0259 k\u0259ndlil\u0259rin g\u00fcnahs\u0131z olaraq qanlar\u0131n\u0131n t\u00f6k\u00fclm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<br \/>\nQ\u0259rara al\u0131n\u0131r: m\u00fctt\u0259him K\u00f6\u00e7\u0259rlinski g\u00fcll\u0259l\u0259nsin.<br \/>\nT\u0259sdiq edir\u0259m: 7\u2116-li X\u00fcsusi b\u00f6lm\u0259nin r\u0259isi Liberman<br \/>\nT\u0259sdiq edir\u0259m: F\u00f6vq\u0259lad\u0259 komissar H.Sultanov.\u201d<br \/>\nMikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq diqq\u0259tl\u0259 ona qulaq asan h\u0259mkarlar\u0131na baxd\u0131. Ham\u0131n\u0131n susmas\u0131 onu p\u0259jm\u00fcrd\u0259 ets\u0259 d\u0259, susma\u011f\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 r\u0259va bilm\u0259yib soru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; Niy\u0259 susursunuz? Haql\u0131 deyill\u0259mmi?<br \/>\nMikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq he\u00e7 kimin cavab verm\u0259diyini g\u00f6r\u00fcb \u00f6z\u00fc verdiyi sual\u0131n cavab\u0131n\u0131 verm\u0259y\u0259 c\u0259hd etdi:<br \/>\n&#8211; Haql\u0131yam, tamamil\u0259 haql\u0131yam. \u015eair var \u0259qid\u0259sind\u0259n d\u00f6nm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn edam olunur, \u015fair var ki, m\u0259dhiyy\u0259l\u0259r yazaraq \u015fan-\u015f\u00f6hr\u0259t, var-d\u00f6vl\u0259t sahibi olur. Yoxdumu el\u0259si? Rast g\u0259lm\u0259misinizmi?<br \/>\nMikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq yen\u0259 ham\u0131n\u0131n susdu\u011funu g\u00f6r\u00fcb naraz\u0131-naraz\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 bulad\u0131:<br \/>\n&#8211; Siz yen\u0259d\u0259mi susursunuz? Ham\u0131n\u0131z h\u0259yat\u0131n s\u0259rt \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6rm\u00fcs\u00fcn\u00fcz. H\u0259yat\u0131n b\u00fct\u00fcn s\u0131naqlar\u0131ndan ke\u00e7misiniz. El\u0259 m\u0259n d\u0259 sizl\u0259r kimi&#8230; Niy\u0259 susursunuz? Haql\u0131 deyil\u0259mmi? El\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi haql\u0131 deyildimi? Haql\u0131 idi&#8230; Niy\u0259 yazd\u0131qlar\u0131m\u0131zn oras\u0131n\u0131 buras\u0131n\u0131 malalay\u0131rlar? M\u0259qs\u0259d n\u0259dir?<br \/>\nM\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi aradak\u0131 g\u0259rginliyi qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn soru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcr. N\u0259 i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur?<br \/>\nSonra \u00fcz\u00fcn\u00fc Mirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh\u0259 tutub dedi:<br \/>\n&#8211; Ustad, haql\u0131s\u0131n\u0131z, tamamil\u0259 haql\u0131s\u0131n\u0131z. Ac\u0131 tale \u0259sl yarad\u0131c\u0131 insanlar\u0131n\u0131n taleyidir. \u201c\u015eah \u015fairi\u201d z\u0259man\u0259mizd\u0259 \u201cxalq \u015fairi\u201d v\u0259 ya \u201cxalq yaz\u0131\u00e7\u0131s\u0131\u201dna \u00e7evrildil\u0259r. T\u0259bii ki, bu ham\u0131ya aid ola bilm\u0259z. H\u0259r k\u0259s f\u0259rqlidir.<br \/>\nMirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadiy\u0259 baxaraq dedi:<br \/>\n&#8211; \u015eair, \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131mda tale he\u00e7 \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u00fclm\u0259di des\u0259m, inanarsan? \u0130lk m\u0259h\u0259bb\u0259tim olan G\u0259nc\u0259li \u0130brahim xan\u0131n q\u0131z\u0131 Xanbik\u0259 m\u0259nim nakam m\u0259h\u0259bb\u0259tim oldu. Onu Avar xan\u0131 \u018fhm\u0259d\u0259 verm\u0259k ist\u0259y\u0259n zaman biz \u0259l-\u0259l\u0259 verib qa\u00e7d\u0131q. Lakin t\u0259bi\u0259t d\u0259 bizim sevdam\u0131za qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xd\u0131. Tufana g\u00f6r\u0259 gizl\u0259nm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259ldik, lakin bizi tapd\u0131lar. Xanbik\u0259mi m\u0259nim \u0259limd\u0259n ald\u0131lar. Bu da m\u0259nim nakam sevdam&#8230; Sonra Hafiz\u0259 il\u0259 evl\u0259ndim. Bu evlilik zaman\u0131 da bir \u00e7ox manel\u0259rl\u0259 rastla\u015fd\u0131m. Hafiz\u0259nin atas\u0131 q\u0131z\u0131n\u0131 m\u0259n\u0259 vermirdi ki, kas\u0131bam, z\u0259ngin deyil\u0259m, pulum yoxdu. Kas\u0131b\u00e7\u0131l\u0131q ba\u015f\u0131m\u0131n qax\u0131nc\u0131 olmu\u015fdu. Atas\u0131n\u0131n v\u0259fat\u0131ndan sonra evl\u0259ndik&#8230; Bu sevdam da al\u0131nmad\u0131&#8230; G\u0259nc\u0259y\u0259 qay\u0131td\u0131qdan sonra is\u0259, Seyid Y\u0259hyan\u0131n q\u0131z\u0131 il\u0259 evl\u0259ndim. M\u0259n sevgid\u0259 b\u0259xti g\u0259tirm\u0259y\u0259n insanlardan olmu\u015fam. H\u0259tta b\u0259xtim u\u015faql\u0131qdan \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rib. \u00d6z\u00fcm \u00f6gey atam olan Abdullan\u0131n himay\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fcd\u00fcm, do\u011fma ata m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259n, qay\u011f\u0131s\u0131ndan uzaq u\u015faql\u0131q ya\u015fad\u0131m.<br \/>\nSonra \u00fcz\u00fcn\u00fc M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadiy\u0259 tutub soru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; S\u0259nin d\u0259 b\u0259xtin m\u0259nim b\u0259xtim kimi ox\u015far deyilmi, \u015fair?<br \/>\nM\u0259h\u0259mm\u0259d Hadid\u0259n cavab g\u00f6zl\u0259m\u0259yib s\u00f6z\u00fcn\u0259 davam etdi:<br \/>\n&#8211; S\u0259n d\u0259 m\u0259nim kimi atan\u0131 u\u015faq vaxt\u0131 itirdin. N\u0259n\u0259nin himay\u0259sin\u0259 at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131n. S\u0259n d\u0259 ata, ana qay\u011f\u0131s\u0131ndan, m\u0259h\u0259bb\u0259tind\u0259n uzaq u\u015faql\u0131q ya\u015fad\u0131n, b\u00f6y\u00fcd\u00fcn. H\u0259yat el\u0259 u\u015faql\u0131qdan bizl\u0259ri imtahana \u00e7\u0259kdi. El\u0259 deyilmi, \u015fair? Ail\u0259n olmad\u0131, \u00f6vlad\u0131n olmad\u0131&#8230; Kimd\u0259n \u0259skik idin? He\u00e7 kimd\u0259n&#8230; Amma ist\u0259m\u0259dikl\u0259rimiz, arzulamad\u0131qlar\u0131m\u0131z ba\u015f\u0131m\u0131za g\u0259ldi. \u0130st\u0259m\u0259diyimiz h\u0259yat\u0131 ya\u015famal\u0131 olduq. Arzulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ba\u015fqa \u015feydi, olan ba\u015fqa.<br \/>\nNizami R\u0259mzi \u0259lini havada yell\u0259yib dedi:<br \/>\n&#8211; \u015eairi ail\u0259sinin, u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n olmamas\u0131nda g\u00fcnahland\u0131rma g\u00fcnah olar. M\u0259nim oldu&#8230; Sonra&#8230; N\u0259 oldu? \u00dc\u00e7 d\u0259f\u0259 ail\u0259 qurdum. Leylayla yollar\u0131m\u0131 ay\u0131randa getdi evl\u0259ndi. Hicranla qeyri-r\u0259smi nikahda oldum. Q\u0131sqancl\u0131\u011f\u0131na tab g\u0259tir\u0259 bilm\u0259yib ayr\u0131ld\u0131m. Sevda is\u0259 m\u0259nd\u0259n iyirmi \u00fc\u00e7 ya\u015f ki\u00e7ik idi. Sizin Hafiz\u0259nin atas\u0131 kimi, Sevdan\u0131n da ail\u0259si q\u0131zlar\u0131n\u0131n m\u0259niml\u0259 evl\u0259nm\u0259sin\u0259 qar\u015f\u0131 idil\u0259r. M\u0259nd\u0259 s\u0259b\u0259b ya\u015f\u0131m\u0131m \u00e7ox olmas\u0131 idi. Onlar\u0131 q\u0131nam\u0131ram. Haql\u0131 idil\u0259r. M\u0259n d\u0259 bir valideyn kimi q\u0131z\u0131m\u0131m evl\u0259n\u0259c\u0259yi insanla aralar\u0131nda o q\u0259d\u0259r ya\u015f\u0131n olmas\u0131n\u0131 ist\u0259m\u0259zdim. Amma b\u00fct\u00fcn etirazlara baxmayaraq evl\u0259ndik. N\u0259 oldu, n\u0259 qazand\u0131m? H\u0259yatdan nakam getdim. N\u0259 is\u0259&#8230;<br \/>\nMirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqi g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k dedi:<br \/>\n&#8211; O yaz\u0131q nakam getm\u0259di b\u0259s? \u0130yirmi doqquz ya\u015f\u0131nda g\u00fcll\u0259l\u0259ndi. Totalitar ideologiyan\u0131n mill\u0259timiz\u0259 qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f siyasi q\u0259sdin qurban\u0131na \u00e7evrildi. Repressiya qurban\u0131 oldu. Onun da \u00f6vlad\u0131 qalmad\u0131&#8230;<br \/>\n\u0130mad\u0259ddin N\u0259simi yan otaqdan g\u0259lib masan\u0131n arxas\u0131nda oturdu. Ham\u0131n\u0131n bikef oturdu\u011funu g\u00f6r\u00fcb dedi:<br \/>\n&#8211; Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqi e\u015fitdim. H\u0259r\u0259mizin bir d\u0259rdi var. T\u0259\u0259ss\u00fcf edir\u0259m ki, Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin \u00f6l\u00fcm\u00fc haqq\u0131nda d\u0259qiq m\u0259lumatlar ictimaiyy\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmay\u0131r. \u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf edir\u0259m. El\u0259 m\u0259nim \u00f6l\u00fcm\u00fcm haqq\u0131nda da, m\u00fcxt\u0259lif versiyalar yayd\u0131lar. D\u0259qiq m\u0259lumat verilm\u0259yir. B\u0259zil\u0259r\u0131i deyir d\u0259rimi diri-diri soyublar, b\u0259zil\u0259ri deyir edam edibl\u0259r. B\u0259zil\u0259ri deyir ki, ba\u015f\u0131m\u0131 k\u0259sib, d\u0259rimi soyub, c\u0259s\u0259dimi \u00e7arm\u0131xa \u00e7\u0259kibl\u0259r. Hakim q\u00fcvv\u0259l\u0259r m\u0259ni insanlar\u0131 azd\u0131r\u0131b yoldan etm\u0259yimi b\u0259han\u0259 edirdil\u0259r. M\u0259nim onlara ba\u015f \u0259ym\u0259m\u0259yim, tabe olmama\u011f\u0131m onlar\u0131 \u00f6zl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131rd\u0131. M\u0259ni d\u0259 Mirz\u0259 F\u0259t\u0259li Axundzad\u0259 kimi kafir, m\u00fclhid bir adam hesab edirdil\u0259r.<br \/>\n\u018flia\u011fa Vahid \u0130mad\u0259ddin N\u0259simini dinl\u0259yib dedi:<br \/>\n&#8211; \u015eair, Sizin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcz haqq\u0131nda bir q\u0259ti q\u0259rara g\u0259linm\u0259yib. Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq haqq\u0131nda da haql\u0131s\u0131n\u0131z. Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq\u0259 qar\u015f\u0131 Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n plenumunda, d\u00f6vri m\u0259tbuatda q\u0259r\u0259zli, ifrat d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 s\u0259rt t\u0259nqidl\u0259r t\u0259\u015fkil olunmu\u015fdur. Bu gizlin fakt deyil. H\u0259tta Az\u0259rbaycan \u015fairini \u0259cn\u0259bi dil bilm\u0259m\u0259kd\u0259 g\u00fcnahland\u0131rd\u0131lar. Bu insan do\u011fma Ana dilind\u0259 \u015feir yaz\u0131r, \u0259s\u0259r q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r, \u0259cn\u0259bi dili bilm\u0259k bunun n\u0259yin\u0259 g\u0259r\u0259kdir.<br \/>\n\u018flia\u011fa Vahid \u0130mad\u0259ddin N\u0259simiy\u0259 t\u0259r\u0259f d\u00f6n\u00fcb soru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; Ustad, ne\u00e7\u0259 dild\u0259 yaz\u0131b yaratm\u0131san?<br \/>\n\u0130mad\u0259ddin N\u0259simid\u0259n cavab g\u00f6zl\u0259m\u0259yib dedi:<br \/>\n&#8211; M\u0259n dey\u0259 bil\u0259r\u0259m. Sizin q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u0259s\u0259rl\u0259r biz\u0259 \u00fc\u00e7 dild\u0259 g\u0259lib \u00e7at\u0131b. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z Sizin \u00fc\u00e7 dild\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 vur\u011fulay\u0131blar. Do\u011fma dilimizd\u0259 d\u0259 yazm\u0131s\u0131n\u0131z, \u0259r\u0259b dilnd\u0259 d\u0259 yaz\u0131b yarad\u0131bs\u0131n\u0131z, fars dilind\u0259 d\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259r q\u0259l\u0259m\u0259 alm\u0131s\u0131n\u0131z. Siz \u00f6z\u00fcn\u00fcz h\u0259l\u0259 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131zda Az\u0259rbaycan, Yax\u0131n \u015e\u0259rq, \u0130raq, Ki\u00e7ik Asiya v\u0259 Suriyada, el\u0259c\u0259 d\u0259 Orta Asiyada v\u0259 uy\u011furlar i\u00e7\u0259risind\u0259 geni\u015f \u015f\u00f6hr\u0259t tapm\u0131\u015fd\u0131n\u0131z. Ana dilind\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z b\u0259dii n\u00fcmun\u0259l\u0259r is\u0259 \u015ferimizin inki\u015faf\u0131na t\u0259sirsiz \u00f6t\u00fc\u015fm\u0259mi\u015fdir. X\u0259tai, F\u00fczuli, Vaqif kimi s\u0259n\u0259tkarlara bel\u0259 t\u0259sir ed\u0259 bilmisiniz.<br \/>\n\u018flia\u011fa Vahid naraz\u0131-naraz\u0131 ba\u015f\u0131n\u0131 bulay\u0131b aya\u011fa durdu. Otaqda var-g\u0259l etdikd\u0259n sonra asta s\u0259sl\u0259 dedi:<br \/>\n&#8211; M\u00f6vzudan uzaqla\u015fmayaq. Dil problemin\u0259 toxunmaq n\u0259y\u0259 g\u0259r\u0259kdir ki? Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq h\u0259mkarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n rus dilini bilm\u0259m\u0259kd\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131l\u0131b. \u0130ndi t\u0259z\u0259 d\u0259b d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f d\u0259b kimi&#8230; Aliml\u0259rin ingilis dilini bilm\u0259m\u0259kd\u0259 g\u00fcnahland\u0131r\u0131lmalar\u0131 kimi. \u201c\u015eair\u201d Mikay\u0131l Rzaquluzad\u0259, Hac\u0131baba N\u0259z\u0259rli kimi q\u0259l\u0259m sahibl\u0259ri h\u0259mkar\u0131n\u0131 bel\u0259 su\u00e7lam\u0131\u015fd\u0131lar. Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq rus dilind\u0259 \u015feir yazmal\u0131 idi? \u00dcst\u0259lik d\u0259, y\u0259ni rus dilini bilm\u0259m\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131 k\u00f6hn\u0259 kitablar o\u0445umaqda, onlardan istifad\u0259 etm\u0259kd\u0259 d\u0259 g\u00fcnahland\u0131rd\u0131lar.<br \/>\nNizami R\u0259mzi ba\u015f\u0131 il\u0259 \u018flia\u011fa Vahidin dedikl\u0259rini t\u0259sdiql\u0259y\u0259r\u0259k dedi:<br \/>\n&#8211; Haql\u0131san. Yad\u0131mdad\u0131r ki, s\u0259hv etmir\u0259ms\u0259 \u201c\u018fd\u0259biyyat q\u0259zeti\u201dnin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq haqq\u0131nda \u201cKontrrevolyusener, kontraband\u00e7\u0131, o\u011fru\u2026\u201d adl\u0131 utancverici m\u0259qal\u0259 n\u0259\u015fr edilmi\u015fdir.<br \/>\nSonra Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq\u0259 bax\u0131b dedi:<br \/>\n&#8211; El\u0259 \u015feyl\u0259r unudulmaz. M\u0259nim yad\u0131mdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f m\u0259qam olar. S\u0259hv ed\u0259 bil\u0259r\u0259m.<br \/>\nMikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq h\u0259mkarlar\u0131na bax\u0131b \u00e7iyinl\u0259rini \u00e7\u0259kdi. Ham\u0131n\u0131n maraqla ona baxd\u0131qlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb dill\u0259ndi:<br \/>\n&#8211; N\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki? Onlar m\u0259nim h\u0259mkarlar\u0131m idi. Ada\u015f\u0131m Mikay\u0131l da, M\u0259mm\u0259d m\u00fc\u0259llim d\u0259, yen\u0259 kimi deyim&#8230; Dem\u0259k olar ki, ham\u0131s\u0131 q\u0259l\u0259m dostlar\u0131m idi, i\u015f yolda\u015falr\u0131m idi, tan\u0131\u015falr\u0131m idi&#8230; H\u0259r g\u00fcn \u00fcz-\u00fcz\u0259 g\u0259liridik. \u0130claslarda, t\u0259dbirl\u0259rd\u0259, redaksiyalarda&#8230;<br \/>\nNizami R\u0259mzi Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin m\u00f6vzudan uzaqla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcb dedi:<br \/>\n&#8211; \u015eair, m\u0259tl\u0259bd\u0259n uzaqla\u015fma&#8230; Bilirik b\u00fct\u00fcn olanlar\u0131 xat\u0131rlamaq a\u011f\u0131rd\u0131r. \u0130nsanda sual do\u011fur: Niy\u0259? Niy\u0259 m\u0259n? N\u0259d\u0259n? N\u0259 q\u0259d\u0259r suallar yaransa da \u015fair, cavab verm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmur. Cavabs\u0131z qal\u0131r suallar. Ya da \u00f6z\u00fcn cavabdan qa\u00e7\u0131rsan. Narahat ed\u0259n suallara cavab verm\u0259y\u0259 irad\u0259n ya da m\u0259n\u0259vi g\u00fcc\u00fcn \u00e7atm\u0131r. Suallar cavabs\u0131z qald\u0131qda is\u0259 \u00f6z\u00fcn rahat olursan.<br \/>\nMikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq Nizami R\u0259mzini diqq\u0259tl\u0259 s\u00fcz\u0259r\u0259k dedi:<br \/>\n&#8211; Haql\u0131s\u0131n\u0131z. O g\u00fcn\u00fc m\u0259nim kimi xat\u0131rlayan olmaz. H\u0259yat\u0131m\u0131 m\u0259hv ed\u0259n o g\u00fcn&#8230; M\u0259mm\u0259d Rahim o g\u00fcn prokuror rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f etdi. M\u0259ni kontrrevolyusyon ruhlu \u0259s\u0259rl\u0259rin m\u00fc\u0259llifi kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131, nail d\u0259 oldu. M\u0259ni proletariata sadiq \u015fair olmayan \u015fair adland\u0131rd\u0131. \u00d6zl\u0259ri guya proletariata sadiq \u015fairl\u0259r idi, m\u0259n qalm\u0131\u015fd\u0131m.<br \/>\nMikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq dan\u0131\u015fmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirdi. Bo\u011faz\u0131nda q\u0259h\u0259r yumrulan\u0131b qalm\u0131\u015fd\u0131. Ona dan\u0131\u015fma\u011fa imkan vermirdi. Olub ke\u00e7mi\u015f hadis\u0259l\u0259r, daha do\u011frusu ke\u00e7mi\u015fi, yadda\u015f\u0131na hopub qalm\u0131\u015f reall\u0131qlar ona rahatl\u0131q verm\u0259diyi kimi, dan\u0131\u015fma\u011f\u0131na da, xat\u0131rlama\u011f\u0131na da \u00e7\u0259tinlik yarad\u0131rd\u0131. Xat\u0131rlad\u0131qca, dan\u0131\u015fd\u0131qca sanki t\u0259krar olanlar\u0131 ya\u015fay\u0131rd\u0131. O bax\u0131mdan udqunub susdu. M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqin susdu\u011funu g\u00f6r\u00fcb dedi:<br \/>\n&#8211; H\u00fcseyn Cavidin s\u0259nin haqq\u0131nda dedikl\u0259ri \u00f6z reall\u0131\u011f\u0131n\u0131 tapd\u0131. \u018fdibimiz deyirdi ki, \u201cM\u00fc\u015ffiq bir oddur ki, \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u00fc yand\u0131racaq\u201d. S\u0259nini istedad\u0131n s\u0259nin yoluna \u00e7\u0131raq olmad\u0131, yolunu qaraltd\u0131. \u0130stedad\u0131n\u0131n ucbat\u0131ndan s\u0259n d\u0259 h\u0259yatdan nakam getdin.<br \/>\nNizami R\u0259mzi g\u00fcl\u00fcms\u0259yib ba\u015f\u0131n\u0131 bulad\u0131. \u018flini havada yell\u0259yib Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiqd\u0259n soru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; Hans\u0131 s\u00f6z adam\u0131 bu d\u00fcnyadan nakam getm\u0259yib?<br \/>\nMikayl M\u00fc\u015ffiqin cavab verm\u0259diyini g\u00f6r\u00fcb verdiyi suala \u00f6z\u00fc cavab verdi:<br \/>\n&#8211; \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai 36 ya\u015f\u0131nda, \u0130mad\u0259ddin N\u0259simi 48 ya\u015f\u0131nda, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 35 ya\u015f\u0131nda, b\u0259st\u0259kar As\u0259f Zeynall\u0131 23 ya\u015f\u0131nda, Abbas S\u0259hh\u0259t 44 ya\u015f\u0131nda, \u018fhm\u0259d Cavad 45 ya\u015f\u0131nda&#8230; H\u0259&#8230; \u018fhm\u0259d Cavad demi\u015fk\u0259n,<br \/>\nBu g\u00f6z ya\u015f\u0131nda bo\u011fulmaqda taleyi \u2013 al\u0259m,<br \/>\nM\u0259nim d\u0259 g\u00f6z ya\u015f\u0131m \u2013 hicran m\u0259zar\u0131m olsun qoy!<br \/>\nNizami R\u0259mzi susub ona baxan h\u0259mkarlar\u0131na g\u00fcl\u00fcms\u0259di. Sonra \u0259lil\u0259 ham\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k soru\u015fdu:<br \/>\n&#8211; Bizl\u0259r nec\u0259? Nakam getm\u0259mi\u015fik? Sa\u011f qalanlar da, ya\u015fayanlar da d\u0259rdl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fm\u0259yibl\u0259rmi? H\u0259yat\u0131n s\u0131naqlar\u0131ndan ke\u00e7m\u0259yibl\u0259rmi? Sabir \u018fhm\u0259dlinin sin\u0259sin\u0259 o\u011ful d\u0259rdi \u00e7\u0259kilm\u0259dimi? O\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259d \u201cAz\u0259rbaycan\u0131m\u0131z u\u011frunda can\u0131m\u0131 qurban verm\u0259y\u0259 haz\u0131ram\u201d dey\u0259r\u0259k \u00f6z ad g\u00fcn\u00fcnd\u0259 \u015f\u0259hid d\u00fc\u015fm\u0259si ona o\u011ful d\u0259rdi ya\u015fatmad\u0131m\u0131? X\u0259lil Rza Ulut\u00fcrk d\u0259 Sabir \u018fhm\u0259dli kimi o\u011ful d\u0259rdini ya\u015famad\u0131m\u0131? \u015eairin o\u011flu T\u0259briz X\u0259lilb\u0259yli V\u0259t\u0259n u\u011frunda \u015f\u0259hid d\u00fc\u015fm\u0259dimi? Q\u0259l\u0259m sahibl\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259 qay\u011f\u0131, d\u0259rd i\u00e7\u0259risind\u0259 olublar.<br \/>\nMirz\u0259 \u015e\u0259fi Vazeh s\u00f6hb\u0259tin bel\u0259 al\u0131nmas\u0131n\u0131 ist\u0259m\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn dedi:<br \/>\n&#8211; Haql\u0131san, amma b\u0259dbinliy\u0259 qap\u0131lmaq laz\u0131m deyil.<br \/>\nM\u0259h\u0259mm\u0259d Hadi istehzayla g\u00fcl\u00fcms\u0259yib dedi:<br \/>\n&#8211; H\u0259, s\u0259n sadalad\u0131qlar\u0131na \u015f\u00fck\u00fcr dem\u0259k laz\u0131md\u0131r. B\u0259zi hadis\u0259l\u0259ri e\u015fid\u0259nd\u0259 bu ya\u015fanan talel\u0259r\u0259 \u015f\u00fck\u00fcr edirs\u0259n&#8230; \u015e\u00fck\u00fcr&#8230; M\u0259s\u0259l\u0259n, represiya qurbanlar\u0131n\u0131 g\u00f6t\u00fcr\u0259k. Represiya olunmu\u015f q\u0259l\u0259m sahibl\u0259rinin \u00fcz\u00fcn\u0259 bizimkil\u0259r durub. Onlar\u0131n imzas\u0131 il\u0259 onlar ged\u0259r g\u0259lm\u0259z\u0259 yola sal\u0131n\u0131blar. F\u0259lak\u0259t bax budur. Faci\u0259 bax buna deyilir. \u00c7\u00fcnki \u00f6z h\u0259mkar\u0131n\u0131n \u00fcz\u00fcn\u0259 durub onu cism\u0259n m\u0259hv etdirm\u0259k insanl\u0131\u011fa s\u0131\u011fmayan bir h\u0259r\u0259k\u0259tdir.<br \/>\n\u0130mad\u0259ddin N\u0259simi M\u0259h\u0259mm\u0259d Hadinin s\u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259sdiql\u0259y\u0259r\u0259k dedi:<br \/>\n&#8211; Haql\u0131san \u015fair. Milli f\u0259lak\u0259t\u0259 \u00e7evrilmi\u015f o faci\u0259 qurbanlar\u0131n\u0131n, y\u0259ni represiya qurbanlar\u0131n\u0131n say\u0131 d\u0259qiq b\u0259lli deyil. \u00dczd\u0259 olan q\u0259l\u0259m sahibl\u0259rini tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131za g\u00f6r\u0259 onlar\u0131n adlar\u0131 bizl\u0259r\u0259 m\u0259lumdur. Represiya zaman\u0131 g\u00fcll\u0259l\u0259n\u0259nl\u0259rin, s\u00fcrg\u00fcn edil\u0259nl\u0259rin, h\u0259bsxana divarlar\u0131 aras\u0131nda min bir i\u015fg\u0259nc\u0259 il\u0259 q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259nl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti hakim qurulu\u015fun \u00e7\u0259kindiyi z\u0259ka sahibl\u0259ri idi. H\u00fcseyn Cavid, \u018fhm\u0259d Cavad, Mikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq, Hac\u0131 K\u0259rim San\u0131l\u0131, Salman M\u00fcmtaz, V\u0259li Xuluflu, Qafur Qant\u0259mir, \u018fliabbas M\u00fcznib, \u018fli Nazim, Seyid H\u00fcseyn, H\u0259n\u0259fi Zeynall\u0131, Hac\u0131baba N\u0259z\u0259rli, Ta\u011f\u0131 \u015eahbazi Simurq, Sultan M\u0259cid \u018ff\u0259ndiyev, B\u00f6y\u00fcka\u011fa Tal\u0131bl\u0131, \u018fmin Abid G\u00fclt\u0259kin, Sultan M\u0259cid Q\u0259nizad\u0259, B\u0259kir \u00c7obanzad\u0259 v\u0259 daha kiml\u0259r. Siyah\u0131n\u0131 art\u0131rmaq olar. Bunu \u0259la bilirsiniz.<br \/>\nMikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq ba\u015f\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131b \u0130mad\u0259ddin N\u0259siminin s\u00f6zl\u0259rini t\u0259sdiql\u0259y\u0259r\u0259k dedi:<br \/>\n&#8211; Haql\u0131s\u0131n\u0131z \u015fair. Eyni adamlar idil\u0259r. M\u0259n\u0259 etdikl\u0259ri kimi&#8230; Cavid \u018ff\u0259ndiy\u0259 qar\u015f\u0131 da Mikay\u0131l Rzaquliyev izahat vermi\u015fdir. Deyirdi ki, Cavid \u018ff\u0259ndiyl\u0259 1926-c\u0131 ild\u0259n tan\u0131s olmas\u0131na baxmayaraq, 1933-c\u00fc ild\u0259n yax\u0131nl\u0131q etmi\u015f, g\u00f6r\u00fcb ki, Cavid \u018ff\u0259ndi \u0259ksinqilabi, burjua-mill\u0259t\u00e7isiymi\u015f. T\u00fcrkiy\u0259 y\u00f6nl\u00fc olmas\u0131nda g\u00fcnahland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Yazd\u0131\u011f\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259r d\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcn h\u0259qiq\u0259tl\u0259rini he\u00e7 \u0259ks etdirmir, mill\u0259t\u00e7i, \u0259ksinqilabidirl\u0259r. Demi\u015fdir ki, \u0259s\u0259rl\u0259rini panislamizm, pant\u00fcrkizm ruhunda q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131r.<br \/>\n\u0130mad\u0259ddin N\u0259simi bir-bir ham\u0131ya baxd\u0131. Sonra dedi:<br \/>\n&#8211; \u015eairi \u00e7ox yormayaq. H\u0259r d\u00f6vr\u00fcn pax\u0131l, na\u015f\u0131 adamlar\u0131 olmaqdad\u0131r. Zaman m\u0259saf\u0259sinin b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcn\u0259 baxmayaraq, he\u00e7 n\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259yib. K\u00f6hn\u0259 hamam, k\u00f6hn\u0259 tas. Amma susuruq. N\u0259yi is\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 bel\u0259 c\u0259hd etmirik.<br \/>\nMikay\u0131l M\u00fc\u015ffiq \u0130mad\u0259ddin N\u0259siminin dedikl\u0259rin\u0259 he\u00e7 n\u0259 \u0259lav\u0259 etm\u0259yib yen\u0259 d\u0259 susub he\u00e7 n\u0259 dem\u0259y\u0259n h\u0259mkarlar\u0131na baxd\u0131. Ota\u011f\u0131n s\u0259ssizliyinin pozma\u011fa c\u00fcr\u0259t etm\u0259di&#8230;<br \/>\n<b><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">Salid\u0259 \u015e\u0259mm\u0259dq\u0131z\u0131 (\u015e\u0259rifova)<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\"><i>AMEA-n\u0131n professoru, filologiya elml\u0259ri doktoru<br \/>\nAz\u0259rbaycan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar Birliyinin \u00fczv\u00fc<\/i><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\">ZiM.Az<\/span><\/b><\/p>\n<p>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu da ya\u015fan\u0131l\u0131b&#8230; (Hekay\u0259) Dar k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rl\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n t\u0259k-t\u00fck insanlara bax\u0131rd\u0131. \u018ftrafda h\u00f6km s\u00fcr\u0259n sakitlikd\u0259n vahim\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k, evl\u0259rin p\u0259nc\u0259r\u0259l\u0259rind\u0259n s\u00fcz\u0259n i\u015f\u0131qlar\u0131 seyr etdi. Sonra is\u0259 ba\u015f\u0131n\u0131 qald\u0131r\u0131b g\u00f6yd\u0259ki ulduzlara, sonra eyvandan ota\u011fa baxd\u0131. Otaqdak\u0131lar susub oturmu\u015fdular. Ham\u0131n\u0131n fikri uzaqlara dalm\u0131\u015fd\u0131r. Bayaqk\u0131 m\u00fcbahis\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259r-\u0259t\u0259r bel\u0259 yox idi. M\u00fc\u015ffiq d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc: \u201cBizim bir yer\u0259 y\u0131\u011f\u0131\u015fma\u011f\u0131m\u0131z m\u00f6c\u00fcz\u0259dir. Bir-birimizl\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n tan\u0131\u015f&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2662,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2663","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-xbr-xtti"],"views":494,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2663","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2663"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2663\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2664,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2663\/revisions\/2664"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2662"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2663"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2663"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2663"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}