{"id":2654,"date":"2022-03-01T14:33:52","date_gmt":"2022-03-01T10:33:52","guid":{"rendered":"https:\/\/borcali.org\/?p=2654"},"modified":"2022-03-01T14:33:53","modified_gmt":"2022-03-01T10:33:53","slug":"borcali-sohb%c9%99tl%c9%99ri-borcali-%c9%99d%c9%99bi-muhiti-dun%c9%99n-v%c9%99-bu-gun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/borcali.org\/?p=2654","title":{"rendered":"Bor\u00e7al\u0131 s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri: \u201cBor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti: d\u00fcn\u0259n v\u0259 bu g\u00fcn\u201d"},"content":{"rendered":"<p><b><span style=\"color: #ff0000;\">Layih\u0259mizin n\u00f6vb\u0259ti qona\u011f\u0131<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">tan\u0131nm\u0131\u015f bor\u00e7al\u0131\u015f\u00fcnas alim,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">Bor\u00e7al\u0131 tarixin\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">\u0259d\u0259biyyat\u0131na, toponimikas\u0131na dair<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">bir \u00e7ox monoqrafik \u0259s\u0259rl\u0259rin,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">elmi m\u0259qal\u0259l\u0259rin,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">ensiklopedik t\u0259dqiqatlar\u0131n m\u00fc\u0259llifi,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">Bor\u00e7al\u0131 \u0259silli ziyal\u0131<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">M\u00fc\u015ffiq M\u0259d\u0259d o\u011flu \u00c7obanovdur (Bor\u00e7al\u0131).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #800080;\">M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131 1970-ci ild\u0259 Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Darbaz k\u0259ndind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim professor M\u0259d\u0259d \u00c7obanovun ail\u0259sind\u0259 anadan olub. 1986-c\u0131 ild\u0259 Darbaz k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259bini \u0259la qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan T\u0259hsil Nazirliyinin F\u0259xri F\u0259rman\u0131 il\u0259 bitirib v\u0259 el\u0259 h\u0259min il A.S.Pu\u015fkin ad\u0131na Tbilisi D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji \u0130nstitutunun rus filologiyas\u0131 fak\u00fclt\u0259sinin Az\u0259rbaycan b\u00f6lm\u0259sin\u0259 daxil olub, eyni zamanda TDP\u0130-nin ictimai pe\u015f\u0259l\u0259r fak\u00fclt\u0259sinin jurnalistika fak\u00fclt\u0259sind\u0259 t\u0259hsil al\u0131b. 1990-c\u0131 ild\u0259 Bak\u0131ya k\u00f6\u00e7\u00fcb v\u0259 t\u0259hsilini N\u0259sir\u0259ddin Tusi ad\u0131na Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetind\u0259 davam etdirib. 1992-ci ild\u0259 ali m\u0259kt\u0259bi F\u0259rql\u0259nm\u0259 Diplomu il\u0259 bitirib v\u0259 Az\u0259rbaycan Texniki Universitetind\u0259 \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 ba\u015flay\u0131b. 1993-c\u00fc ild\u0259n \u201cT\u0259hsil\u201d q\u0259zetinin ba\u015f redaktoru, 1995-ci ild\u0259n \u201cAzad Az\u0259rbaycan\u201d, \u201c\u015e\u0259rqin s\u0259si\u201d, \u201cElm v\u0259 T\u0259hsil\u201d q\u0259zetl\u0259rinin ba\u015f redaktoru v\u0259zif\u0259l\u0259rin\u0259 ir\u0259li \u00e7\u0259kilib. Bir m\u00fcdd\u0259t AzTU-nun M\u0259tbuat \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri v\u0259zif\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yib. Eyni zamanda, AzTV-nin \u201cXalq yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131\u201d redaksiyas\u0131n\u0131n redaktoru v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. AzTV-d\u0259 yay\u0131mlanan \u201cDastan\u201d, \u201cYaz\u0131\u201d, \u201cSaz\u0131n-s\u00f6z\u00fcn sehri\u201d, \u201cA\u015f\u0131q P\u0259ri M\u0259clisi\u201d, \u201cBor\u00e7al\u0131 ell\u0259ri\u201d v\u0259 s. verili\u015fl\u0259rin ssenari m\u00fc\u0259llifi v\u0259 redaktoru olub. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan Respublikasi \u201cT\u0259hsil\u201d Elm-\u0130stehsalat M\u0259rk\u0259zinin v\u0259 \u201cBor\u00e7al\u0131\u201d N\u0259\u015friyyat-Poliqrafiya m\u00fc\u0259ssis\u0259sinin t\u0259sis\u00e7isi v\u0259 Ba\u015f direktoru, \u201cZiya\u201d qazetinin v\u0259 ZiM.Az sayt\u0131n\u0131n Bas redaktorudur. Eyni zamanda, AzTU-nun \u201cAz\u0259rbaycan dili v\u0259 pedaqogika\u201d kafedras\u0131nda pedaqoji f\u0259aliyy\u0259tl\u0259 d\u0259 m\u0259\u015fqul olur, bakalavrlara \u201cAz\u0259rbaycan dili\u201d v\u0259 \u201cNitq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti\u201d f\u0259nl\u0259rini, maqistrl\u0259r\u0259 is\u0259 \u201cPedaqogika\u201d f\u0259nnl\u0259rini t\u0259dris edir. 2016-c\u0131 il noyabr\u0131n 14-d\u0259 Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 (AMEA) Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nsti\u00adtu\u00adtununda AMEA-n\u0131n vitse-prezi\u00addenti, Ni\u00adza\u00admi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun direktoru, aka\u00addemik, Mill\u0259t v\u0259kili, Milli M\u0259c\u00adlisin Elm v\u0259 T\u0259hsil Komit\u0259sinin s\u0259dri \u0130sa \u018fkb\u0259r o\u011f\u00adlu H\u0259bib\u00adb\u0259ylinin elmi r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u201cG\u00fcr\u00adc\u00fcstanda Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259\u00adbiyyat\u0131n\u0131n in\u00adki\u015faf meyill\u0259ri (1960-2010)\u201d m\u00f6vzusunda namiz\u0259dlik dissertasiyas\u0131n\u0131 m\u00fcv\u0259ff\u0259qiyy\u0259tl\u0259 m\u00fcdafi\u0259 edib v\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti yan\u0131nda Ali Attestasiya Komissiyas\u0131 ona filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru elmi d\u0259r\u0259c\u0259si verib. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Milli M\u0259clisinin T\u0259hsil v\u0259 M\u0259tbuat haqq\u0131nda qanunlar haz\u0131rlayan i\u015f\u00e7i qruplar\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olmu\u015f v\u0259 qanunlar\u0131n hazirlanmas\u0131nda yax\u0131ndan i\u015ftirak etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan G\u0259ncl\u0259rinin, Az\u0259rbaycan M\u00fc\u0259lliml\u0259rinin v\u0259 Az\u0259rbaycan Jurnalistl\u0259rinin qurultaylar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259si olmu\u015fdur. \u201cAbdulla \u015eaiq\u201d, \u201cN\u0259riman N\u0259rimanov\u201d v\u0259 \u201cQ\u0131z\u0131l Q\u0259l\u0259m\u201d m\u00fckafat\u0131 laureat\u0131d\u0131r. D\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 F\u0259xri F\u0259rman, F\u0259xri diplom v\u0259 m\u00fckafatlarla t\u0259ltif olunub. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 T\u0259hsil Nazirliyi, M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 Turizm Nazirliyi, \u018fm\u0259k v\u0259 \u018fhalinin Sosial Mudafi\u0259si Nazirliyinin Diplom v\u0259 sertifikatlarina layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #800080;\">M\u00fc\u015ffiq m\u00fc\u0259lliml\u0259 \u201cBor\u00e7ali \u0259d\u0259bi m\u00fchiti: d\u00fcn\u0259n v\u0259 bu g\u00fcn\u201d m\u00f6vzulu s\u00f6hb\u0259timizin \u0259sas leytmotivl\u0259ri Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti, bu m\u00fchitin tarixi, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu, m\u0259tbuat v\u0259 t\u0259hsill\u0259 \u0259laq\u0259si, \u00e7a\u011fda\u015f durumudur.<\/span><\/p>\n<p><a class=\"highslide\" href=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2022-03\/1646129992_asif-hacili-ile-02b.jpg\" rel=\"highslide\"><img decoding=\"async\" title=\"Bor\u00e7al\u0131 s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri: \u201cBor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti: d\u00fcn\u0259n v\u0259 bu g\u00fcn\u201d\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2022-03\/thumbs\/1646129992_asif-hacili-ile-02b.jpg\" alt=\"Bor\u00e7al\u0131 s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri: \u201cBor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti: d\u00fcn\u0259n v\u0259 bu g\u00fcn\u201d\" \/><\/a><\/b><\/p>\n<p><b>\u201cBor\u00e7ali \u0259d\u0259bi m\u00fchiti: d\u00fcn\u0259n v\u0259 bu g\u00fcn\u201d<\/b><\/p>\n<p><b>Professor Asif Hac\u0131l\u0131:<\/b>\u00a0Bor\u00e7al\u0131 folkloru v\u0259 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti Az\u0259rbaycan\u0131n, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 z\u0259ngin m\u0259n\u0259vi s\u0259rv\u0259tidir v\u0259 bu s\u0259rv\u0259tin \u00f6y\u00adr\u0259nil\u00adm\u0259si, t\u0259dqiq olunmas\u0131 milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timiz, tariximiz, el\u0259c\u0259 d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan \u2013 Az\u0259rbaycan \u0259laq\u0259l\u0259ri, xalqlar\u0131m\u0131z\u0131n tarixi dostlu\u011fu bax\u0131m\u0131ndan va\u00adcibdir. Eyni zamanda, bu m\u0259s\u0259l\u0259nin xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi yadda\u015f\u0131, milli \u015f\u00fcuru, etnik-m\u0259d\u0259ni identikliyi n\u0259z\u0259rind\u0259n d\u0259, s\u00f6zs\u00fcz ki, b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti var. Bor\u00e7al\u0131dan ayr\u0131lmaz olan Tiflis \u0259d\u0259bi m\u00fchiti, b\u00f6lg\u0259l\u0259rimizd\u0259ki \u0259d\u0259bi situasiyan\u0131n tarixi, tipoloji, funksional aspektl\u0259ri bar\u0259d\u0259 \u00e7ox d\u0259y\u0259rli aliml\u0259rimizin sanball\u0131 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 m\u00f6vcuddur. Y\u0259qin ki, s\u00f6hb\u0259timizd\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 d\u0259 toxunaca\u011f\u0131q.<\/p>\n<p>M\u00fc\u015ffiq m\u00fc\u0259llim, Siz g\u0259ncliyinizd\u0259n, h\u0259l\u0259 Tiflisd\u0259 Universitetd\u0259 t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z d\u00f6vrd\u0259n Bor\u00e7al\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin, \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n t\u0259dqiqi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmusunuz. M\u0259n bunu t\u0259sad\u00fcfi hesab etmir\u0259m, \u00e7\u00fcnki Siz Bor\u00e7al\u0131n\u0131n q\u0259dim tarixi, z\u0259ngin m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, xalq\u0131m\u0131za b\u0259x\u015f etdiyi g\u00f6rk\u0259mli \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri olan Darbaz k\u0259ndind\u0259 do\u011fulub boya-ba\u015fa \u00e7atm\u0131s\u0131n\u0131z,A.S.Pu\u015fkin ad\u0131na Tbilisi D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji \u0130nstitutunun rus filologiyas\u0131 fak\u00fclt\u0259sinin Az\u0259rbaycan b\u00f6lm\u0259sind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131s\u0131n\u0131z, \u00f6z\u00fcn\u00fcz d\u0259, m\u0259n bil\u0259n, \u0259d\u0259bi-b\u0259dii yarad\u0131c\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olursunuz. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Siz Bor\u00e7al\u0131n\u0131n, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli ziyal\u0131s\u0131, filoloq alim, professor M\u0259d\u0259d \u00c7obanovun o\u011flusunuz, bu ail\u0259 m\u00fchiti d\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, Sizin bor\u00e7al\u0131\u015f\u00fcnas alim kimi formala\u015fma\u011f\u0131n\u0131zda b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131b. B\u00fct\u00fcn bu amill\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 Sizin bir t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 kimi Bor\u00e7al\u0131 il\u0259, x\u00fcsus\u0259n, Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti il\u0259 olma\u011f\u0131n\u0131z t\u0259biidir v\u0259 h\u0259m d\u0259 q\u00fcrurvericidir. Bor\u00e7al\u0131 tarix boyu \u00f6z q\u0259hr\u0259manlar\u0131, s\u0259rk\u0259rd\u0259l\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r, h\u0259m d\u0259 \u015feir-s\u0259n\u0259t, saz-s\u00f6z yurdu olmu\u015fdur. Buran\u0131n \u0259d\u0259bi m\u00fchiti d\u0259 say\u0131l\u0131b se\u00e7ilib v\u0259 milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timiz\u0259 bir \u00e7ox \u0259dibl\u0259r, \u0259s\u0259rl\u0259r b\u0259x\u015f edib. AVC\u0130YA-n\u0131n \u201cBor\u00e7al\u0131 s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri\u2026\u201d Layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 d\u0259 Sizinl\u0259 m\u0259hz bu \u0259d\u0259bi m\u00fchit, Tiflis-Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi \u00e7evr\u0259si, bu m\u00fchitin dinamikas\u0131, n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fu bar\u0259d\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259\u015fm\u0259k ist\u0259rdik. Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti n\u0259dir, nec\u0259dir, kiml\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir, hans\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 \u00f6yr\u0259milib? T\u0259bii ki, bu m\u0259s\u0259l\u0259 bir s\u00f6hb\u0259tin m\u00f6vzusu deyil, ancaq h\u0259r halda oxucularda \u00fcmumi t\u0259s\u0259vv\u00fcr yaradaca\u011f\u0131m\u0131za \u00fcmid edir\u0259m. M\u00fc\u015ffiq m\u00fc\u0259llim, bu sah\u0259 il\u0259 ard\u0131c\u0131l m\u0259\u015f\u011ful olan bir t\u0259dqiqat\u00e7\u0131 kimi, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin \u00fcmumi \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259 olsa, t\u0259dqiqat tarixi v\u0259 \u00fcmumi s\u0259ciyy\u0259si haqq\u0131nda \u00fcmumi fikrinizi bilm\u0259k ist\u0259rdik.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:<\/b>\u00a0\u018fvv\u0259lan, bel\u0259 bir Layih\u0259ni ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131za g\u00f6r\u0259 AVC\u0130YA-n\u0131n prezidenti h\u00f6rm\u0259tli Elxan S\u00fcleymanova v\u0259 Siz\u0259, Asif m\u00fc\u0259llim, t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m. D\u0259v\u0259tiniz\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 minn\u0259tdaram v\u0259 m\u0259n d\u0259 \u00fcmid edir\u0259m ki, Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti, xalqlar\u0131m\u0131z\u0131n dostlu\u011fu kontekstind\u0259 \u0259dibl\u0259rimizin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n fikir formala\u015fd\u0131raca\u011fa bil\u0259c\u0259yik. Lakin bu z\u0259ngin s\u0259rv\u0259tin yet\u0259rinc\u0259 \u00f6yr\u0259nildiyini dey\u0259 bilm\u0259rik. Do\u011fru\u00addur, \u0259sl\u0259n Bor\u00e7al\u0131dan olan \u0259d\u0259\u00adbiy\u00adyat\u00ad\u015f\u00fc\u00adnas alim\u00adl\u0259r\u00add\u0259n \u2013 m\u0259r\u00adhum Di\u00adlar\u0259 \u018fliyeva, \u018fflatun Sa\u00adracl\u0131, \u015eamil Qur\u00ad\u00adbanov, Abbas Hac\u0131yev, Adil Mi\u015fi\u00adyev, V\u0259li Osmanl\u0131, Valeh Hac\u0131\u00adyev, el\u0259c\u0259 d\u0259 M\u0259d\u0259d \u00c7o\u00adba\u00adnov, Akif Bayramov, H\u0259mid V\u0259liyev, \u015eur\u0259ddin M\u0259mm\u0259dli, Asif Hac\u0131l\u0131, H\u00fc\u00adseynqulu M\u0259m\u00adm\u0259dli, Elxan M\u0259m\u00adm\u0259dli, Razim M\u0259m\u00adm\u0259dli, \u015eah\u00adbaz \u015eam\u0131o\u011flu, Tinatin \u0130sa\u00adbalaq\u0131z\u0131 v\u0259 ba\u015f\u00adqalar\u0131 bu sah\u0259d\u0259 bir s\u0131ra t\u0259qdir\u0259layiq ax\u00adta\u00adr\u0131\u015f\u00adlar aparm\u0131\u015flar. Onlar\u0131n \u0259m\u0259yini \u00e7ox y\u00fcks\u0259k qiym\u0259tl\u0259ndirir v\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131ndan b\u0259hr\u0259l\u0259diyimi minn\u0259tdarl\u0131qla bildirir\u0259m. La\u00adkin Bor\u00e7al\u0131 folkloru, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, \u0259d\u0259biyyat\u0131 \u00e7ox geni\u015f v\u0259 daim inki\u015fafda olan anlay\u0131\u015fd\u0131r etiraf etm\u0259liyik ki, bu g\u00fcn d\u0259 geni\u015f, h\u0259rt\u0259r\u0259fli t\u0259dqiqatlara b\u00f6y\u00fck ehtiyac var. B\u0259lk\u0259 d\u0259, el\u0259 buna g\u00f6r\u0259, dediyiniz kimi, h\u0259l\u0259 t\u0259\u00adl\u0259b\u0259lik il\u00adl\u0259\u00ad\u00ad\u00adrin\u00add\u0259n m\u0259n d\u0259 bu sah\u0259ni ara\u015fd\u0131r\u00adma\u011f\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131ma m\u0259q\u00ads\u0259d qoy\u00admu\u00ad\u015fam.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>\u0130ndi is\u0259 ke\u00e7\u0259k \u0259sas m\u0259tl\u0259b\u0259. Y\u0259ni Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti haq\u00adq\u0131n\u00adda bildikl\u0259rimiz\u0259. Daha d\u0259qiq des\u0259k, Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti: d\u00fcn\u0259n v\u0259 bu g\u00fcn. Bor\u00e7al\u0131 tarix\u0259n z\u0259ngin folkloru, saz-s\u00f6z ustadlar\u0131 il\u0259 m\u0259\u015fhur olmu\u015fdur. Lakin bu, ayr\u0131ca v\u0259 \u00e7ox geni\u015f, \u0259hat\u0259li bir m\u0259s\u0259l\u0259dir v\u0259 bunun \u00fcz\u0259rind\u0259 ayr\u0131ca dayanmaq olar. Bu g\u00fcn is\u0259 eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 z\u0259ngin olan Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259n dan\u0131\u015faq. Q\u0259dim tarix\u0259 malik olan Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti d\u0259 Bor\u00e7al\u0131 folkoru q\u0259d\u0259r eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 \u00fcmummilli \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik z\u0259ngin s\u0259rv\u0259tdir.Qeyd etdiyimiz kimi, bu bar\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ciddi ara\u015fd\u0131rmalar apar\u0131l\u0131b. Lakin m\u00f6vzunun tam \u0259hat\u0259 edildiyini dey\u0259 bilm\u0259rik. X\u00fcsus\u0259n d\u0259, bu \u0259d\u0259biyyat\u0131n q\u0259dim d\u00f6vr\u00fc, Orta \u0259srl\u0259r m\u0259rh\u0259l\u0259si, t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, gen\u015f t\u0259dqiq olunmayb. \u015eifahi xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z haqq\u0131nda folk\u00adlor\u00ad\u015f\u00fcnas alim\u00adl\u0259\u00adrimiz Valeh Hac\u0131yevin, Elxan M\u0259mm\u0259dlinin v\u0259 ba\u015f\u00adqalar\u0131n\u0131n sanball\u0131 \u0259s\u0259rl\u0259ri i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rs\u0259 d\u0259, Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin q\u0259dim yaz\u0131l\u0131 \u0259d\u0259biyyat\u0131 haq\u00adq\u0131nda bu s\u00f6z\u00ad\u00adl\u0259ri dem\u0259k olmaz. Amma Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin q\u0259dim d\u00f6v\u00adr\u00fc\u00adn\u00fcn z\u0259nginliyini s\u00fcbut etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir\u00adc\u0259 onu qeyd et\u00adm\u0259k kifa\u00ady\u0259tdir ki, \u0410\u0437\u044f\u0440\u00ad\u0431\u0430\u0439\u044a\u0430\u043d \u0444\u0438\u043b\u043e\u0441\u043e\u0444\u0443 Az\u0259rbaycan filosofu H\u00fcbeyi\u015f Tiflisi b\u00fct\u00fcn \u015e\u0259rqd\u0259 tan\u0131n\u0131b, \u0259g\u0259r h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 burad g\u00fccl\u00fc t\u00fcrk-islam \u0259d\u0259bi-f\u0259ls\u0259fi m\u00fchit olmasayd\u0131, s\u00f6zs\u00fcz ki, bel\u0259 \u015f\u0259xsiyytyy\u0259tl\u0259r yeti\u015f\u00adm\u0259zdi. \u00dcmum\u0259n Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin varl\u0131\u011f\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti \u00e7ox geni\u015f bir m\u00f6vzudur. Burada Az\u0259rbaycan t\u00fcrk m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin z\u0259nginliyini art\u0131q Tiflisid\u0259 t\u00fcrk toponiml\u0259rinin, m\u00fcxt\u0259lif yer adlar\u0131n\u0131n q\u0259dimliyi v\u0259 \u0259hat\u0259liliyi t\u0259sdiq edir. Lakin, dediyim kimi, bu d\u00f6vr h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00f6z t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>Do\u011fru qeyd etdiniz, Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin, Tiflisin t\u00fcrk-islam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin q\u0259dim d\u00f6vr\u00fc d\u0259rind\u0259n v\u0259 \u0259trafl\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131lmay\u0131b. \u018fslind\u0259 bunu \u00fcmum\u0259n milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n q\u0259dim m\u0259rh\u0259l\u0259si haqq\u0131nda da dey\u0259 bil\u0259rik.Q\u0259dim d\u00f6vr, antik m\u0259rh\u0259l\u0259,Orta \u0259srl\u0259r \u0259d\u0259biyyat\u0131, x\u00fcsus\u0259n, milli \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n t\u00fcrk qaynaqlar\u0131 tam m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilib sistemli \u00f6yr\u0259nilm\u0259yib. Bu is\u0259 n\u0259inki \u0259d\u0259biyyat v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin m\u0259n\u015f\u0259yini, h\u0259m d\u0259 mahiyy\u0259tini, etnik-m\u0259d\u0259ni s\u0259ciyy\u0259sini dol\u011fun ayd\u0131nla\u015fd\u0131rma\u011fa imkan vermir. Lakin biz bu s\u00f6hb\u0259td\u0259 filoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri deyil, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n bor\u00e7al\u0131\u015f\u00fcnasl\u0131q t\u0259riqind\u0259n dan\u0131\u015faca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 q\u0259rarla\u015fd\u0131rm\u0131\u015f\u0131q.<\/p>\n<p>Bor\u00e7al\u0131\u2013Tiflis\u0259d\u0259bi m\u00fchitinin q\u0259dim d\u00f6vr\u00fc \u00fcmum\u015f\u0259rq m\u0259d\u0259niyy\u0259ti tipologiyas\u0131nda inki\u015faf ets\u0259 d\u0259, yerli koloritd\u0259n, Osmanl\u0131 \u2013 G\u00fcrc\u00fcstan \u2013 Az\u0259rbaycan \u2013 \u0130ran m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsuslu\u011fa malikdir v\u0259 bunu Ah\u0131ska t\u00fcrkl\u0259rinin m\u0259d\u0259nyy\u0259tind\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Tiflis arxivl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n materallar\u0131n oldu\u011fu m\u0259lumdur, G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n g\u00f6rk\u0259mli aliml\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n dostumuz, G\u00fcrc\u00fcctan \u015e\u0259rq\u015f\u00fcnasl\u0131q \u0130nstitutunun direktoru, akademik Apollon Silaqadzenin d\u0259 k\u00f6m\u0259yind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259rik. Lakin q\u0259dim d\u00f6vr\u00fcn t\u0259dqiqi \u015e\u0259rq dill\u0259ri v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 g\u00fcrc\u00fc dilin\u0259 dair bilik v\u0259 s\u0259ri\u015ft\u0259 t\u0259l\u0259b edir. \u00dcmid ed\u0259k ki, bu sah\u0259d\u0259 g\u0259nc m\u00fct\u0259c\u0259ssisl\u0259rimiz yeti\u015f\u0259r\u0259k bu m\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olacaq.<\/p>\n<p>Dig\u0259r bir m\u0259rh\u0259l\u0259, Sizin ikinci d\u00f6vr adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z yeni d\u00f6vr \u2013 XIX \u0259sr v\u0259 XX \u0259srin ilk iki onilliyi h\u0259m material\u0131n bollu\u011fu, h\u0259m \u0259d\u0259bi prosesin z\u0259nginliyi v\u0259 dinamikliyi, h\u0259m d\u0259 m\u00fcasir m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin formala\u015fmas\u0131nda roluna g\u00f6r\u0259 b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitinin x\u00fcsusil\u0259 z\u0259ngin v\u0259 maraql\u0131 ikinci d\u00f6vr\u00fc d\u00f6vr\u00fc XIX-XX y\u00fczillikl\u0259ri, daha d\u0259qiq des\u0259k, XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n, XX \u0259srin 20-ci ill\u0259\u00adri\u00adn\u0259d\u0259k olan m\u0259rh\u0259l\u0259ni \u0259hat\u0259 edir. Bu d\u00f6vr\u00fcn m\u0259d\u0259niy\u0259tind\u0259, \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynayan amill\u0259rd\u0259n biri is\u0259 Tiflisd\u0259 yaranma\u011fa ba\u015flayan ba\u015flayan milli m\u0259tbuat olmu\u015fdur. Tiflisd\u0259 \u0259vv\u0259l rus, sonra ana dilimizd\u0259 d\u0259rc olunan m\u0259tbuat orqanlar\u0131 ictimai, m\u0259d\u0259ni, \u0259d\u0259bi prosesl\u0259r\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u0259kan vermi\u015fdir. Eyni zamanda Tiflis m\u00fchitind\u0259 milli teatr, dramaturgiya v\u00fcs\u0259tli inki\u015faf yolu ke\u00e7mi\u015fdir.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:\u00a0<\/b>B\u0259li, milli m\u0259tbuat\u0131n yaranmas\u0131nda v\u0259 inki\u015faf\u0131nda Tiflis m\u00fchitinin x\u00fcsusi rolu olub. XIX \u0259srin 20-30-cu ill\u0259rind\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n inzibati m\u0259rk\u0259zi olan Tiflisd\u0259 1828-ci ild\u0259 rus dilind\u0259 n\u0259\u015fr\u0259 ba\u015flayan \u201cTiflisskiye vedomosti\u201d q\u0259zeti bu bax\u0131mdan b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edib. Bu q\u0259zetd\u0259 Az\u0259rbaycan, xalq\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259yat\u0131, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti haqq\u0131nda m\u0259lumat verilib, A.Bak\u0131xanov t\u0259rc\u00fcm\u0259l\u0259ri il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edib. \u201cTiflisskiye vedomosti\u201dnin 1829-cu ild\u0259 g\u00fcrc\u00fc, 1830-da fars, 1832-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 n\u0259\u015fri ba\u015flay\u0131b.Az\u0259rbaycanca \u201cTiflis \u0259xbar\u0131\u201d ad\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131xan bu n\u0259\u015fr geni\u015f yay\u0131l\u0131b, lakin ba\u015f redaktoru P.S.Senkovskinin v\u0259fat\u0131 il\u0259 1833-c\u00fc ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 qapan\u0131b. 1838-ci ild\u0259n Tiflisd\u0259 rusca \u00e7\u0131xan \u201cZakafkazskiy vestnik\u201d ad\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131xan q\u0259zetin bir m\u00fcdd\u0259t sonra Az\u0259rbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc \u0259lav\u0259l\u0259ri n\u0259\u015fr olunur. \u201cQafqaz\u0131n bu t\u0259r\u0259finin \u0259xbar\u0131\u201d adlanan Az\u0259rbaycan variant\u0131nda r\u0259smi m\u0259lumat v\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259r d\u0259rc edilib. Q\u0259zet 1846-c\u0131 ild\u0259 ba\u011flanm\u0259\u015fd\u0131r.Bu d\u00f6vrd\u0259 M.F.Axundzad\u0259 M.\u015e.Vazehl\u0259 birlikd\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 q\u0259zet v\u0259 kitab n\u0259\u015fri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rmi\u015f, lakin m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etdiyi m\u0259tbuat orqan\u0131 1846-1918-ci ill\u0259rd\u0259 \u00e7\u0131xan \u201cKavkaz\u201d q\u0259zeti olmu\u015fdur, burada klassikl\u0259rimiz, folklorumuz, m\u0259d\u0259niyy\u0259timiz haqq\u0131nda materiallar verilmi\u015f, \u0259dibl\u0259rimiz \u00e7ap olunmu\u015fdur. \u0130lk milli q\u0259zetimiz hesab olunan \u201c\u018fkin\u00e7i\u201d ba\u011fland\u0131qdan sonra Az\u0259rbaycan ziyal\u0131lar\u0131 Tiflis\u0259 \u00fcz tutmu\u015f v\u0259 burada Hac\u0131 S\u0259id \u00dcnsizad\u0259nin redaktorlu\u011fu il\u0259 \u201cZiya\u201d, \u201cZiyayi-Qafqaziyy\u0259\u201d, Hac\u0131 S\u0259idin qarda\u015f\u0131 C\u0259lal \u00dcnsizad\u0259nin redaktorlu\u011fu il\u0259 \u201cK\u0259\u015fk\u00fcl\u201d, XX y\u00fczilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 M.\u015eahtaxtl\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u201c\u015e\u0259rqi-Rus\u201d q\u0259zetl\u0259ri, n\u0259hay\u0259t, C.M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259nin \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201d jurnal\u0131 Tiflisd\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur, milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin, ictimai \u015f\u00fcurun inki\u015faf\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rol oynam\u0131\u015flar.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>Bu d\u00f6vrd\u0259 Tiflis h\u0259m demoqrafiyas\u0131na, h\u0259m \u00f6z m\u0259n\u0259vi-m\u0259d\u0259ni m\u00fchitin\u0259, h\u0259m burada \u00e7al\u0131\u015fan \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rimizin milli-tarixi f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259d\u0259nyy\u0259timizin ayr\u0131lmaz par\u00e7as\u0131na \u00e7evrilmi\u015f, burada h\u0259yat\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sosial laylar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus Az\u0259rbaycan m\u00fchiti m\u00f6vcud olmu\u015f, ilk milli m\u0259tb\u0259\u0259, ilk teatr tama\u015fas\u0131 da burada s\u0259hn\u0259l\u0259\u015fdirilmi\u015fdir.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:\u00a0<\/b>Tiflisd\u0259 bir \u00e7ox g\u00f6rk\u0259mli xadiml\u0259rimiz, el\u0259c\u0259 d\u0259 N.N\u0259rimanov, A.\u015eaiq, \u00d6.F.Nemanzad\u0259, \u018fziz \u015e\u0259rif kimi \u0259dibl\u0259r f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib, \u201cQeyr\u0259t\u201d adl\u0131 ilk milli m\u0259tb\u0259\u0259miz yaran\u0131b, Qori Seminariyas\u0131nda, Tiflis Aleksandr M\u00fc\u0259lliml\u0259r \u0130nstitutunda bir \u00e7ox az\u0259rbaycanl\u0131 maarif-m\u0259d\u0259niyy\u0259t xadiml\u0259ri t\u0259hsil alm\u0131\u015flar. \u018fd\u0259biyyat\u0131m\u0131z\u0131n, m\u0259tbuat\u0131m\u0131z\u0131n, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin XIX v\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rinin \u0259ks\u0259r n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259ti m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u00f6vrd\u0259 Tiflisl\u0259 ba\u011fl\u0131 olmu\u015fdur. Milli dramaturgiyam\u0131z\u0131n banisi M.F.Axundzad\u0259 \u00f6lm\u0259z \u0259s\u0259rl\u0259rini Tiflisd\u0259 q\u0259l\u0259m\u0259 al\u0131b, onun \u201cHekay\u0259ti-Molla \u0130brahimx\u0259lil-kimyag\u0259r\u201d pyesi 1772-ci ild\u0259 Novruz bayram\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 m\u00fcs\u0259lman h\u0259v\u0259skarlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n bu \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 s\u0259hn\u0259l\u0259\u015fdirilib. Tiflis Az\u0259rbaycan teatr\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 x\u00fcsusi monoqrafiya h\u0259sr etmi\u015f professor Abbas Hac\u0131yevin tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r \u0259sas\u0131nda g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, h\u0259min h\u0259v\u0259skar truppa bir ne\u00e7\u0259 il sonra d\u00f6vl\u0259t teatr\u0131na \u00e7evrilmi\u015f v\u0259 1947-ci il\u0259d\u0259k M.F.Axundzad\u0259 ad\u0131na G\u00fcrc\u00fcstan D\u00f6vl\u0259t Az\u0259rbaycan Dram Teatr\u0131 ad\u0131 il\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Sorradan f\u0259aliyy\u0259tini b\u0259rpa ed\u0259n bu teatr\u0131n binas\u0131 Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun d\u0259st\u0259yi il\u0259 t\u0259mir v\u0259 b\u0259rpa olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>M\u00fc\u015ffiq m\u00fc\u0259llim, Tiflis, Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan m\u00fchitinin milli t\u0259hsilimizin inki\u015faf\u0131nda da b\u00f6y\u00fck rolu olub v\u0259 m\u0259hz Bor\u00e7alidaki d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsil bu \u00e7evr\u0259d\u0259 m\u00fcasir yarad\u0131c\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin, el\u0259c\u0259 d\u0259 oxucu v\u0259 tama\u015fa\u00e7\u0131 k\u00fctl\u0259sinin t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcl\u00fcn\u0259 t\u0259kan vermi\u015f, burada yeti\u015f\u0259n bir \u00e7ox ziyal\u0131lar \u00fcmummilli s\u0259viyy\u0259d\u0259 n\u00fcfuz qazanm\u0131\u015flar. Mirz\u0259 Kaz\u0131m b\u0259y 1836-c\u0131 ild\u0259 Qazan universitetind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda \u0259sas yerli dil kimi t\u00fcrk dili t\u0259drisinin vacib oldu\u011fu m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259r aras\u0131nda Qazax, G\u0259nc\u0259, \u015eu\u015fa, \u015eamax\u0131, Quba, D\u0259rb\u0259nd, Bak\u0131, \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, L\u0259nk\u0259ranla yana\u015f\u0131, Tiflis v\u0259 Ah\u0131skan\u0131n da ad\u0131n\u0131 x\u00fcsusi qeyd edir, Tiflis dedikd\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Bor\u00e7al\u0131 b\u00f6lg\u0259sini d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Yeni m\u0259kt\u0259bl\u0259rin yaranmas\u0131n\u0131 Siz 1832, 1847, 1849-cu ill\u0259r\u0259 aid edirsiniz, professor \u015eur\u0259ddin M\u0259mm\u0259dli Tiflisd\u0259 \u201cd\u00fcny\u0259vi m\u0259kt\u0259bimizin tarixi 1847\u20131849-cu ill\u0259rd\u0259n\u201d ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Ah\u0131skada ilk t\u00fcrk d\u00fcny\u0259vi m\u0259kt\u0259bl\u0259rin yaranmas\u0131 is\u0259 biz\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 1900-c\u00fc il\u0259 t\u0259sad\u00fcf edir. Soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n t\u0259hsilind\u0259 Qori seminariyas\u0131 da x\u00fcsusi rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:<\/b>\u00a0El\u0259dir, y\u0259qin bu m\u0259s\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259dqiqatlarla d\u0259qiql\u0259\u015f\u0259 bil\u0259r. Az\u0259rbaycan dilind\u0259 s\u00f6vti \u00fcsulla yaz\u0131lan ilk d\u0259rslikl\u0259ri \u2013 \u201cV\u0259t\u0259n dili\u201d d\u0259rsliyini iki hiss\u0259sini, ad\u0131 Az\u0259rbaycan maarifinin tarixin\u0259 \u0259b\u0259di d\u00fc\u015f\u0259n Aleksandr Osipovi\u00e7 \u00c7ernyayevski \u00f6z t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri R\u0259\u015fidb\u0259y \u018ff\u0259ndiyev v\u0259 S\u0259f\u0259r\u0259lib\u0259y V\u0259lib\u0259yovla birlikd\u0259 Tiflisd\u0259 da\u015f basmaxanas\u0131nda \u00e7ap etdirmi\u015fdir. Bu d\u0259rslikl\u0259r 1919-cu il\u0259 q\u0259d\u0259r on d\u0259f\u0259 t\u0259krar n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur. R\u0259\u015fidb\u0259y \u018ff\u0259ndiyevin ki\u00e7ikya\u015fl\u0131 m\u0131kt\u0131blil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cU\u015faq ba\u011f\u00e7as\u0131\u201d, b\u00f6y\u00fck ya\u015fl\u0131 m\u0259kt\u0259blil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cB\u0259sir\u0259t\u00fcl-\u0259tfal\u201d, Abdulla \u015eaiqin \u201c\u0130kinci il\u201d d\u0259rsliyi d\u0259 Tiflisd\u0259 n\u0259\u015fr olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:<\/b>\u00a0M\u00fc\u015ffiq m\u00fc\u0259llim, bel\u0259likl\u0259, biz t\u0259dric\u0259n yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 \u2013 XX \u0259srin ilk onillikl\u0259rin\u0259 v\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcn\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131q. Sovet d\u00f6vr\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r G\u00fcrc\u00fcstanda xeyli yeni formasiyal\u0131 t\u00fcrk ziyal\u0131s\u0131 \u2013 Rusiya v\u0259 Avropada t\u0259hsil alm\u0131\u015f milli ruhlu m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda \u00e7oxsayl\u0131 t\u00fcrk dilli orta t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri, 1930-50-ci ill\u0259rd\u0259 Tiflisd\u0259, Ba\u015fke\u00e7idd\u0259, Ah\u0131skada, \u00c7\u00f6r\u00fck-Q\u0259m\u0259rlid\u0259 v\u0259 Bor\u00e7al\u0131da T\u00fcrk Pedaqoji Texnikumlar\u0131, Tiflis Pedaqoji Universitetinin n\u0259zdind\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 b\u00f6lm\u0259si f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:\u00a0<\/b>Tamamil\u0259 do\u011frudur. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 v\u0259 XX y\u00fczilliyin 20-30-ill\u0259rind\u0259n buradak\u0131 Az\u0259rbaycan m\u0259tbuat\u0131, t\u0259hsili, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti daha da canlanma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Sizin atan\u0131z, m\u0259nim m\u00fc\u0259llimim professor Abbas Hac\u0131yevin \u201cTiflis \u0259d\u0259bi m\u00fchiti\u201d v\u0259 \u201cTiflis Az\u0259rbaycan teatr\u0131\u201d adl\u0131 monoqrafiyalar\u0131nda z\u0259ngin arxiv materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259dqiq etdiyi bu d\u00f6vrd\u0259 Tiflis-Bor\u00e7al\u0131 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni m\u00fchiti intibah d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r. G\u00fcrc\u00fcstan Demokratik Respublikas\u0131 d\u00f6v\u00adr\u00fcn\u00add\u0259, y\u0259ni 1918-1921-ci ill\u0259rd\u0259 Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti xeyli inki\u015faf etmi\u015f v\u0259 z\u0259nginl\u0259\u015fmi\u015f, G\u00fcrc\u00fcstanda ya\u015fayan az\u0259r\u00adbay\u00adcanl\u0131lar\u0131n demokratik h\u00fc\u00adquqlar\u0131n\u0131n m\u00fcda\u00adfi\u0259sind\u0259, onlar\u0131n azadl\u0131q ideya\u00adlar\u0131n\u0131n t\u0259b\u00adli\u00ad\u011fin\u00add\u0259 \u201cG\u0259l\u0259c\u0259k\u201d, \u201cG\u0259ncl\u0259r yurdu\u201d, \u201cQ\u0259\u00adl\u0259b\u0259\u201d, \u201cAl bayraq\u201d q\u0131zetl\u0259ri, \u201cV\u0259t\u0259n\u201d m\u0259cmu\u0259si v\u0259 de\u00admokratik ruh\u00ad\u00ad\u00adlu dig\u0259r m\u0259t\u00adbuat or\u00adqan\u00adlar\u0131 x\u00fcsu\u00adsil\u0259 f\u0259rql\u0259nmi\u015fl\u0259r. B\u0259zi m\u0259t\u00adbuat orqan\u00adlar\u0131 \u00f6z f\u0259a\u00adliyy\u0259tl\u0259rini dayand\u0131rd\u0131qdan sonra zi\u00adya\u00adl\u0131lar ke\u00e7mi\u015f M\u00fc\u00ads\u0259lman Seymin\u0259 m\u0259xsus olan m\u0259tb\u0259\u0259 \u0259sas\u0131nda Tif\u00adlisd\u0259 Az\u0259r\u00adbaycan t\u00fcrkc\u0259si il\u0259 yeni m\u0259t\u00adbuat orqanlar\u0131n\u0131n ya\u00adrad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259al m\u00fcbariz\u0259y\u0259 ba\u015f\u00adlam\u0131\u015flar. 1921-ci ilin mart ay\u0131nda \u201cKom\u00admu\u00adnist\u201d q\u0259zeti ya\u00adra\u00add\u0131l\u00adm\u0131\u015fd\u0131r, lakin c\u0259\u00admi 19 say\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00adm\u00fc\u015fd\u00fcr. 1922-ci ilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 xal\u00adq\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flu N\u0259ri\u00adman N\u0259ri\u00admanovun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc v\u0259 hi\u00admay\u0259si say\u0259sind\u0259 n\u0259\u015fr\u0259 ba\u015f\u00adlayan \u201cYeni fikir\u201d 1927-ci ild\u0259 \u201cYe\u00adni k\u0259nd\u201dl\u0259 \u0259v\u0259z olun\u00admu\u015f\u00ad v\u0259 1938-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r davam etmi\u015fdir. 1939-cu ild\u0259n \u201cYe\u00adni k\u0259nd\u201d q\u0259zeti \u201cSovet G\u00fcr\u00adc\u00fcs\u00adtan\u0131\u201d ad\u0131 alt\u0131nda \u00e7\u0131xar\u00adma\u00ad\u011fa ba\u015f\u00ad\u00adlam\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fc\u0259y\u00ady\u0259n fasi\u00adl\u0259l\u0259rl\u0259 bu q\u0259zet \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r davam etdirmi\u015f v\u0259 ha\u00adz\u0131rda \u201cG\u00fcrc\u00fcstan\u201d ad\u0131 il\u0259 n\u0259\u015fr olunmaqdad\u0131r. 1920-30-cu ill\u0259rd\u0259 Tiflisd\u0259 \u201c\u0130\u015f\u0131ql\u0131 yol\u201d \u201cAd\u0131g\u00fcn kolxoz\u00e7usu\u201d q\u0259zetl\u0259ri, \u201cDan ul\u00addu\u00adzu\u201d, \u201c\u015e\u0259rq kolxoz\u00e7usu\u201d, \u201cQ\u0131z\u0131l \u015f\u0259f\u0259q\u201d, \u201cYeni q\u00fcvv\u0259\u201d, \u201cG\u0259nc n\u0259sl\u201djur\u00ad\u00adnallar\u0131 da i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Qeyd etm\u0259liyik ki, \u201cDan ulduzu\u201d\u015f\u0259rqd\u0259 lat\u0131n \u0259lifbas\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131xan ilk \u0259d\u0259bi-ictimai jurnal idi.<\/p>\n<p>Bu d\u00f6vrd\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 az\u0259rbaycandilli m\u0259tbuat f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. XX \u0259srin 20-ci ill\u0259rind\u0259 yenid\u0259n \u00e7i\u00e7\u0259k\u00adl\u0259n\u00adm\u0259y\u0259 ba\u015flayan Tiflis Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi m\u00fchiti \u0259traf rayonlara da t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Bel\u0259 ki, el\u0259 h\u0259min ill\u0259rd\u0259 Ba\u00adtumid\u0259 \u201c\u0130\u015ftirak\u201d, \u201cYeni h\u0259yat\u201d, Sar\u00advanda (indiki Marneuli) \u201cPamb\u0131q\u00e7\u0131\u201d (sonralar \u201cStalin yolu\u201d v\u0259 \u201cKom\u00admunizm u\u011frun\u00adda\u201d), 1965-ci ild\u0259n is\u0259 \u201cYeni Marneuli\u201d, haz\u0131rda \u201cKvemo Kartli\u201d ad\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc dill\u0259rind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Ba\u015f\u00adke\u00e7idd\u0259 (indiki Dmanisi) \u201cSosializm maldarl\u0131\u011f\u0131\u201d, vaxtlar \u201cTrialeti\u201d ad\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc dill\u0259\u00adrind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r\u00add\u0131. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, 1991-ci ild\u0259 q\u0259\u00adzetin Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259si ba\u011flan\u0131b. Bol\u00adnisid\u0259 \u201cAl bayraq\u201d (son vaxt\u00adlar \u201cQ\u0259l\u0259b\u0259 bay\u00adra\u011f\u0131\u201d) q\u0259zeti \u00e7\u0131x\u0131rd\u0131, 1990-ci ild\u0259 is\u0259 \u201cBol\u00adnisi\u201d adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 bir ne\u00e7\u0259 ay son\u00adra Az\u0259rbaycan \u015f\u00f6b\u0259si ba\u011flan\u00adm\u0131\u015fd\u0131r. Qaraya\u00adz\u0131da (in\u00addiki Qar\u00adda\u00adbani) \u201cStalin\u00e7i\u201d q\u0259zeti haz\u0131rda \u201cSam\u00adqo\u00adri\u201d ad\u0131 il\u0259 Az\u0259r\u00adbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc dill\u0259\u00adrind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Ad\u0131g\u00fcnd\u0259 \u201cQ\u0131z\u0131l r\u0259ncb\u0259r\u201d, sonra is\u0259 \u201cAd\u0131\u00adg\u00fcn kol\u00adxoz\u00e7usu\u201d, Axal\u00ads\u0131xda \u201cKom\u00admunist\u201d, son\u00adra is\u0259 \u201cQ\u0131z\u0131l bayraq\u201d, Aspinzada \u201cBa\u011fban\u201d, son\u00adra is\u0259 \u201cSosializm k\u0259ndi\u201d v\u0259 s. q\u0259\u00adzetl\u0259r n\u0259\u015fr olun\u00admu\u015f\u00addur. Bu q\u0259zetl\u0259r ictimai-siyasi hadis\u0259l\u0259ri i\u015f\u0131qland\u0131rmaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biy\u00adyat\u0131n\u0131n Bor\u00e7al\u0131 qolu\u00adnun in\u00adki\u015faf\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015f v\u0259 milli m\u0259tbuat tariximizd\u0259 si\u00adlinm\u0259z izl\u0259r qoymu\u015flar.<\/p>\n<p>Ancaq t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, XX \u0259srin 30-cu ill\u0259rind\u0259n repressiyalar\u0131n v\u0259 40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 ikinci D\u00fcn\u00adya m\u00fcha\u00adri\u00adb\u0259sinin t\u0259siri Bor\u00e7al\u0131ya da g\u0259lib \u00e7atm\u0131\u015f, Bor\u00e7al\u0131 ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n bir qismi Stalin repressi\u00adyas\u0131na m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, bir qismi c\u0259bh\u0259d\u0259 h\u0259lak olmu\u015f, yuxar\u0131da adlar\u0131n\u0131 qeyd etdiyimiz q\u0259zet v\u0259 jur\u00adnal\u00adlar, Tiflis Az\u0259rbaycan \u2013 T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259t Dram Teatr\u0131, Az\u0259r\u00adbaycan dilli pedaqoji m\u0259kt\u0259bl\u0259r, texnikumlar ba\u011f\u00adlan\u00adm\u0131\u015f, bel\u0259likl\u0259 d\u0259, Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi-ictimai m\u00fchiti z\u0259if\u00adl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f\u00add\u0131.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131.\u00a0<\/b>B\u0259li sovet d\u00f6vr\u00fc ziddiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 doludur, 20-30-cu ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 ideoloji \u00e7alarda olsa da milli m\u0259tbuat v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t d\u0259 1940-c\u0131 ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n canlanma izl\u0259nir, lakin bir q\u0259d\u0259r sonra k\u00fctl\u0259vi repressiyalar milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t\u0259 sa\u011falmaz z\u0259rb\u0259l\u0259r vurur.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:\u00a0<\/b>G\u00fcrc\u00fcstan Demokratik Respublikas\u0131n\u0131n s\u00fcqutundan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Sovet Respublikias\u0131 qurulduqdan sonra Tiflis, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etmi\u015fdir. 1921-1925-ci ill\u0259rd\u0259 G\u00fcec\u00fcstanda Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 5 adda kitab, 26 adda m\u00fcxt\u0259lif kitab\u00e7a v\u0259 bro\u015f\u00fcr \u00e7ap olunmu\u015fdur. 1923-c\u00fc \u0259ld\u0259 \u201c\u018f\u015far m\u0259cmu\u0259si\u201d, 1927-ci ild\u0259 \u201cQ\u0131\u011f\u0131lc\u0131m\u201d \u0259d\u0259bi almanax\u0131 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Yeri g\u0259lmi\u015f\u00adk\u0259n qeyd ed\u0259k ki, S.Vur\u011funun, R.Rzan\u0131n v\u0259 b. ilk m\u0259tbuu \u015ferl\u0259ri m\u0259hz \u201cQ\u0131\u011f\u0131lc\u0131m\u201d \u0259d\u0259bi almanax\u0131nda i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. Qeyd etdiyim kimi, bir s\u0131ra m\u0259tbuat orqanklar\u0131 d\u0259rc olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:<\/b>\u00a0El\u0259 d\u0259 z\u0259ngin m\u0259nz\u0259r\u0259 olmasa da, h\u0259r halda m\u00fc\u0259yy\u0259n dir\u00e7\u0259li\u015f idi v\u0259 bu d\u00f6vrd\u0259 yaranan t\u0259hsil ocaqlar\u0131n\u0131 da \u0259d\u0259bi m\u00fchitin bir m\u0259kan\u0131 oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, h\u0259r halda bu d\u00f6vr\u00fc \u0259d\u0259bi prosesin canlanma m\u0259rh\u0259l\u0259si hesab ed\u0259rik. Lakin 1937 v\u0259 40-c\u0131 ill\u0259rin f\u0259lak\u0259ti Bor\u00e7al\u0131 v\u0259 Tiflis \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni m\u00fchtin\u0259 sars\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259 vurdu. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, bu repressiyalar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 1944-c\u00fc ilin k\u00fctl\u0259vi milli s\u00fcrg\u00fcnl\u0259ri daha amans\u0131z \u015f\u0259kild\u0259 m\u0259hz t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman xalqlar\u0131na qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:<\/b>\u00a0Tamamil\u0259 haql\u0131s\u0131n\u0131z. Birc\u0259 fakta diqq\u0259t yetir\u0259k \u2013 1937-1940-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Tiflis \u0259d\u0259\u00ad\u00ad\u00adbi-ictimai m\u00fchitinin ba\u015fqa sah\u0259l\u0259rind\u0259 oldu\u011fu ki\u00admi, kitab n\u0259\u015f\u00adri i\u015fl\u0259ri d\u0259 repressiyan\u0131n qurban\u0131 olmu\u015f v\u0259 bundan sonra d\u00fcz 37 il Tif\u00adlisd\u0259 v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 b\u00fc\u00adt\u00fcn Bor\u00e7al\u0131da Az\u0259rbaycan dilind\u0259 bir n\u00fcsx\u0259 bel\u0259 kitab n\u0259\u015fr edil\u00adm\u0259\u00admi\u015f\u00addir! G\u00fcr\u00ad\u00adc\u00fcs\u00adtanda ya\u015fay\u0131b-yaradan ziya\u00adl\u0131la\u00adr\u0131m\u0131z 1960-c\u0131 ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r burada icti\u00admai-m\u0259d\u0259ni \u015f\u0259raitin olma\u00admas\u0131 ucbat\u0131ndan ba\u015f g\u00f6t\u00fcr\u00fcb Az\u0259r\u00adbay\u00adcana k\u00f6\u00e7m\u00fc\u015fl\u0259r. Yaln\u0131z 1960-c\u0131 ild\u0259 \u201cSo\u00ad\u00advet G\u00fcrc\u00fcstan\u0131\u201d (indi \u201cG\u00fcrc\u00fcstan\u201d ad\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r) q\u0259zetinin v\u0259 Tif\u00adlis ra\u00addio\u00adsu\u00adnun Az\u0259r\u00adbay\u00adcan dilind\u0259 verili\u015fl\u0259rinin b\u0259rpas\u0131ndan son\u00adra Tif\u00adlisd\u0259 yarad\u0131c\u0131 q\u00fcv\u00adv\u0259l\u0259r c\u0259ml\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015flar. Bu da soy\u00adda\u015f\u00adlar\u0131m\u0131z\u0131n m\u0259\u00add\u0259ni-milli inki\u015faf\u0131 sah\u0259sind\u0259 az da olsa dir\u00e7\u0259\u00adli\u00ad\u015fin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>M\u00fc\u015ffq m\u00fc\u0259llim, m\u00fclayiml\u0259\u015fm\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, x\u00fcsus\u0259n, ke\u00e7\u0259n \u0259srin 60-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 Bor\u00e7al\u0131da-Tiflisd\u0259 \u0259d\u0259bi d\u0259rn\u0259kl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259ti d\u0259 b\u0259rpa olundu, bir s\u0131ra yeni qurumlar yarand\u0131. \u018fslind\u0259 bu d\u0259rn\u0259kl\u0259rin tarixi \u00e7ox q\u0259dimdir, klassik m\u0259rh\u0259l\u0259ni saymasaq, yeni d\u00f6vrd\u0259 ke\u00e7\u0259n \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n \u0259d\u0259bi d\u0259rn\u0259kl\u0259r f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:\u00a0<\/b>\u00c7ox maraql\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxundunuz. G\u00fcr\u00adc\u00fcstanda Az\u0259rbaycan dilli m\u0259tbuat\u0131n v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131n inki\u015faf\u0131nda ayr\u0131-ay\u00adr\u0131 \u0259d\u0259bi d\u0259rn\u0259kl\u0259rin v\u0259 \u0259d\u0259bi d\u0259rgil\u0259rin d\u0259 b\u00f6y\u00fck rolu ol\u00admu\u015f\u00addur. M\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada \u0259d\u0259bi d\u0259rn\u0259k v\u0259 m\u0259tbuat m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k inki\u015faf etmi\u015fl\u0259r. H\u0259l\u0259 1923-c\u00fc ild\u0259 \u201cYeni fikir\u201d q\u0259zetinin m\u0259tb\u0259\u0259sind\u0259 \u201c\u018f\u015far m\u0259cmu\u0259si\u201d adl\u0131 alma\u00adnax i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f v\u0259 el\u0259 h\u0259min il B\u00f6y\u00fcka\u011fa Tal\u0131bl\u0131n\u0131n t\u0259\u00ad\u015f\u0259b\u00adb\u00fcs\u00fc il\u0259 Tiflisd\u0259 N.N\u0259rimanov ad\u0131na f\u0259hl\u0259 klubunda \u201c\u018fd\u0259\u00ad\u00adbiyyat d\u0259rn\u0259yi\u201d t\u0259\u015fkil olunmu\u015f v\u0259 bir az sonra h\u0259min d\u0259rn\u0259k G\u00fcr\u00adc\u00fcstan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n n\u0259zdind\u0259 Az\u0259rbaycan T\u00fcrk B\u00f6l\u00adm\u0259\u00adsin\u0259 \u00e7evrilmi\u015f, 1926-1931-ci ill\u0259rd\u0259 \u201cDan ulduzu\u201d () adl\u0131 ayl\u0131q ictimai-\u0259d\u0259bi v\u0259 b\u0259dii jurnal, 1927-ci ild\u0259 \u201cQ\u0131\u011f\u0131lc\u0131m\u201d adl\u0131 \u0259d\u0259bi-b\u0259dii almanax i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015fd\u00fcr. B\u00f6lm\u0259nin 30-40-c\u0131 il\u00adl\u0259rd\u0259 22 n\u0259f\u0259r \u00fczv\u00fc olmu\u015fdur. \u201cQ\u0131\u011f\u0131lc\u0131m\u201d Az\u0259rbaycan di\u00adlind\u0259 \u00e7ap olun\u00ad\u00ad\u00admu\u015f \u0259d\u0259bi-b\u0259dii almanaxlar aras\u0131nda ilk \u0259d\u0259\u00adbi m\u0259c\u00admu\u0259\u00ad\u00addir v\u0259 burada R.Rza\u00ad\u00ad\u00adn\u0131n R.G\u00f6y\u00ad\u00e7ayl\u0131 imzas\u0131yla v\u0259 dig\u0259r \u0259dibl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u0259rc olun\u00admu\u015f\u00addur.<\/p>\n<p><i>Qeyd ed\u0259k ki,<\/i>\u00a0G\u00fcrc\u00fcstan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131nAz\u0259rbaycan T\u00fcrk b\u00f6lm\u0259sinin yerl\u0259rd\u0259 d\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131q d\u0259r\u00adn\u0259kl\u0259ri v\u0259 ya birlikl\u0259ri yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 birlikl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 \u0259srimizin 30-40-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131-jurnalist Rza \u015eah\u00adv\u0259l\u0259\u00addin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Ad\u0131g\u00fcn rayonunda \u00e7\u0131xan \u201cAd\u0131g\u00fcn kol\u00adxoz\u00ad\u00e7usu\u201d q\u0259zetinin n\u0259zdind\u0259 f\u0259aliy\u00ady\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. Lakin t\u0259\u0259s\u00ads\u00fcf\u00adl\u0259r olsun ki, bir ne\u00e7\u0259 il sonra Respub\u00adlikada ba\u015f ver\u0259n siyasi repressiya Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan T\u00fcrk \u015f\u00f6b\u0259\u00adsini d\u0259 bird\u0259f\u0259lik l\u0259\u011fv etdi. Bor\u00e7al\u0131 ziyal\u0131lar\u0131 1980-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130tti\u00adfa\u00adq\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan b\u00f6lm\u0259sini b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox t\u0259\u00ad\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r g\u00f6st\u0259r\u00addil\u0259r. M\u00fcraci\u0259t etm\u0259dikl\u0259ri respublika t\u0259\u015f\u00adkilat\u0131 qalmad\u0131, h\u0259r d\u0259f\u0259 s\u00f6z verdil\u0259r, ancaq he\u00e7 bir i\u015f g\u00f6r\u00adm\u0259dil\u0259r. H\u0259tta, Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 n\u0259f\u0259r \u2013 M.H.B\u0259x\u00adti\u00adyar\u00adl\u0131, V.\u018fliyev, \u018f.\u0130smay\u0131ll\u0131 -canl\u0131 \u00fczv\u00fc ola-ola Az\u0259r\u00ad\u00adbaycan \u015f\u00f6\u00adb\u0259sinin t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 m\u00fc\u015fk\u00fcl bir hala \u00e7evrildi v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 h\u0259ll olunmay\u0131b.<\/p>\n<p>H\u0259min ill\u0259rd\u0259 \u018fhm\u0259d Cavad, Qulam M\u0259mm\u0259dov, Y\u0259hya Qa\u00adraba\u011fl\u0131, M\u0259mm\u0259d M\u00fcbariz, Binal\u0131 H\u0259s\u0259nli, Nem\u0259t B\u0259sir, C\u0259mil Mursaqulov, Neman M\u0259mm\u0259dli v\u0259 b. Bor\u00e7al\u0131 oba\u00adla\u00adr\u0131nda on bir \u0259d\u0259biyyat d\u0259rn\u0259yi yaratm\u0131\u015fd\u0131lar. S.Vur\u011fun, R.Rza, M.S.Ordubadi, M.D.R\u0259sulzad\u0259, M.Dil\u00adbazi, N.R\u0259fib\u0259yli, O.Sar\u0131v\u0259lli, S.R\u00fcst\u0259m, \u018f.Nazim, M.H\u00fc\u00adseyn, H.Arif kimi s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n o zamanlar Tiflisd\u0259, Bor\u00ad\u00e7a\u00adl\u0131\u00adda olmalar\u0131, \u0259d\u0259biyyat d\u0259rn\u0259kl\u0259rind\u0259, m\u0259tbuat orqan\u00adlar\u0131nda \u00e7\u0131\u00adx\u0131\u015flar\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchiti cavanla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 ruhland\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>1960-c\u0131 ild\u0259 \u201cSovet G\u00fcrc\u00fcstan\u0131\u201d q\u0259zetinin yenid\u0259n f\u0259aliy\u00ady\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 vaxtdan redaksiyan\u0131n n\u0259zdind\u0259 \u0259d\u0259biy\u00adyat, in\u00adc\u0259\u00ads\u0259n\u0259t v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri V\u0259li \u018fliyevin r\u0259h\u00adb\u0259rliyi il\u0259 \u00e7al\u0131\u015fma\u011fa ba\u015flayan \u201c\u00c7e\u015fm\u0259\u201d \u0259d\u0259bi d\u0259rn\u0259yinin xid\u00adm\u0259tini d\u0259 x\u00fcsusil\u0259 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Az m\u00fcd\u00ad\u00ad\u00add\u0259t \u0259rzind\u0259 \u201c\u00c7e\u015fm\u0259\u201d \u0259d\u0259bi birliyi \u0259traf\u0131nda onlarla g\u0259nc \u015fair, nasir, t\u0259n\u00adqid\u00e7i, alim v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6sr\u0259t\u0259n ziyal\u0131lar birl\u0259\u015fdi. H\u0259min d\u0259rn\u0259k son\u00adralar \u018fzim \u0130smay\u0131ll\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda ya\u015fa\u00ady\u0131b-yaradan q\u0259l\u0259m sahibl\u0259rinin qeyri-r\u0259smi \u201cyaz\u0131\u00e7\u0131lar ittifa\u00adq\u0131na\u201d \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bir az sonra G\u00fcrc\u00fcstan Yaz\u0131\u00e7\u0131lar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n n\u0259zdind\u0259 \u201cDan ulduzu\u201d \u0259d\u0259bi birliyi, yerl\u0259rd\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u0259d\u0259bi d\u0259r\u00adn\u0259k\u00adl\u0259r yara\u00add\u0131lm\u0131\u015f, A.S.Pu\u015fkin (indi S.S.Orbeliani) ad\u0131na Tbilisi d\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetiinin Az\u0259rbay\u00adcan b\u00f6lm\u0259sind\u0259 \u201cQaynaq\u201d, Qarayaz\u0131 (Qar\u00adda\u00adba\u00adni) ra\u00adyonunun \u201cSamqori\u201d q\u0259zetinin n\u0259zdind\u0259 \u201cM\u00fcjd\u0259\u201d, Mar\u00ad\u00adneuli rayonunun \u201cYeni Marneuli\u201d q\u0259zetinin n\u0259zdind\u0259 \u201cDan uldu\u00adzu\u201d, Gorarx\u0131nda \u201c\u015e\u0259bn\u0259m\u201d, Bolnisi rayonunun \u201cQ\u0259l\u0259b\u0259 bay\u00adra\u011f\u0131\u201d q\u0259zetinin n\u0259zdin\u00add\u0259 \u201cYurd yeri\u201d v\u0259 s. d\u0259r\u00adn\u0259kl\u0259r f\u0259a\u00adliy\u00ady\u0259t g\u00f6s\u00adt\u0259r\u00admi\u015f, \u0259d\u0259biyyat\u0131\u00adm\u0131z\u0131n Bor\u00e7al\u0131 qolunun ya\u00adran\u00adma\u00ads\u0131nda, inki\u015fa\u00adf\u0131nda, t\u0259bli\u011find\u0259, bir \u00e7ox yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 \u015fair\u00adl\u0259rin p\u00fcx\u00adt\u0259l\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynam\u0131\u015flar.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:<\/b>\u00a0M\u00fc\u015ffiq m\u00fc\u0259llim, bu prosesd\u0259, h\u0259m anadilli t\u0259hsil, h\u0259m \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z bax\u0131m\u0131ndan atan\u0131z, ustad\u0131m\u0131z M\u0259d\u0259d m\u00fc\u0259llimin xidm\u0259tini ayr\u0131ca qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim. Bildiyim\u0259 g\u00f6r\u0259, repressiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 37 illik uzun fasil\u0259d\u0259n sonra 1977-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 ilk kitab\u0131, \u201cAz\u0259r\u00adbay\u00ad\u00adcanca-g\u00fcr\u00adc\u00fcc\u0259 q\u0131\u00adsa\u00adca dan\u0131\u00ad\u015f\u0131q l\u00fc\u011f\u0259ti\u201d g\u00fcrc\u00fc h\u0259mkar\u0131 M.\u00c7in\u00e7a\u00adlad\u00adze il\u0259 bir\u00adlikd\u0259 m\u0259hz M\u0259d\u0259d m\u00fc\u0259llim n\u0259\u015fr etdir\u00admi\u015fdir.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:\u00a0<\/b>T\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m, Asif m\u00fc\u0259llim. Siz bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunduzsa, davam edim. H\u0259min kitabdan sonra M\u0259d\u0259d m\u00fc\u0259llim Az\u0259r\u00ad\u00ad\u00adbaycan \u015fair\u00adl\u0259rinin G\u00fcr\u00adc\u00fcs\u00adtan haq\u00adq\u0131nda yazd\u0131qlar\u0131 \u015feirl\u0259ri toplay\u0131b 1977-ci ild\u0259 Bak\u0131da \u201cSevir\u0259m G\u00fcrc\u00fcstan\u0131\u201d v\u0259 1978-ci ild\u0259 Tiflisd\u0259 \u201cDostluq n\u0259\u011f\u00adm\u0259\u00adl\u0259ri\u201d ad\u0131 alt\u0131n\u00adda g\u00fcrc\u00fc di\u00adlin\u00add\u0259 ay\u00adr\u0131ca kitab \u015f\u0259k\u00adlin\u00add\u0259 \u00e7ap et\u00addirib, daha daha bir ne\u00ad\u00e7\u0259 kitab\u0131n Tiflisd\u0259 i\u015f\u0131q\u00ad\u00ad\u00fcz\u00fc g\u00f6r\u00adm\u0259\u00adsin\u0259 nail olmu\u015f, eyni zamanda Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259\u00adbiyyat\u0131 t\u0259drisi \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00e7ox d\u0259rslikl\u0259r yaz\u0131b \u00e7ap etdiirmi\u015fdir. Repressiyadan sonrak\u0131 nisbi yum\u015falma d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Tiflisd\u0259 ya\u015fay\u0131b-yaradan dig\u0259r ziyal\u0131lar\u0131m\u0131z da burada bir s\u0131ra kitablar n\u0259\u015fr etdirmi\u015fl\u0259r. Onlardan 1980-90-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 \u018fzim \u0130smay\u0131ll\u0131n\u0131n t\u0259rtib v\u0259 n\u0259\u015fr etdirdiyi \u201c\u00c7e\u015fm\u0259\u201d, \u201cDan ulduzu\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259cmu\u0259l\u0259ri, M\u0259mm\u0259d\u00adh\u00fcseyn B\u0259x\u00adti\u00adyar\u00adl\u0131n\u0131n \u201c\u015eeir\u00adl\u0259r, t\u0259rc\u00fc\u00adm\u0259l\u0259r\u201d, \u018flixan D\u00fc\u015f\u00ad\u00adg\u00fcn\u00fcn \u201cD\u00fc\u00ad\u00ad\u00ad\u015f\u00fcn\u00ad\u00ad\u00ad\u00adc\u0259l\u0259r\u201d, \u201cS\u0259buhi\u201d, Adil Mi\u015fiyevin \u201cAz\u0259rbaycan yaz\u0131\u00ad\u00e7\u0131lar\u0131 v\u0259 Tiflis \u0259d\u0259bi-ictimai m\u00fchiti (1820-1905-ci ill\u0259r)\u201d, Al\u0131 Musa\u00adyevin \u201cM.F.Axundov v\u0259 G.Eris\u00adtavi\u201d, Va\u00adleh Hac\u0131yevin \u201cAz\u0259r\u00adbay\u00adcan folkloru \u0259n\u0259\u00adn\u0259l\u0259ri\u201d, \u015eu\u00adr\u0259d\u00addin M\u0259mm\u0259dlinin \u201cAl\u0131n yaz\u0131m\u0131z\u201d, Ba\u00adh\u0259ddin Oruclunun \u201cBor\u00ad\u00e7al\u0131 d\u00fcn\u00adyas\u0131\u201d, \u201cBor\u00e7al\u0131 ax\u00ad\u015fam\u00adlar\u0131\u201d kitablar\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259, Ba\u00adh\u0259ddin Oruclunun Z\u00fcm\u00adr\u00fcd Or\u00adxan\u00adla birlikd\u0259 Mar\u00adneulid\u0259 n\u0259\u015fr etdirdikl\u0259ri \u201cDa\u011flar d\u0259rd\u0259 d\u00fc\u015f\u00ads\u0259\u2026\u201d \u0259d\u0259bi m\u0259cmu\u0259si v\u0259 Sizin 1992-ci ild\u0259 Bak\u0131da \u00e7\u0131xm\u0131\u015f, bor\u00e7al\u0131\u015f\u00fcnasl\u0131q bax\u0131m\u0131ndan da d\u0259y\u0259rli olan \u201cQ\u0259rib\u0259m bu v\u0259t\u0259nd\u0259: Ah\u0131ska t\u00fcrkl\u0259rinin etnik m\u0259d\u0259niyy\u0259ti\u201d v\u0259 dig\u0259r bu kimi kitablar x\u00fcsusil\u0259 qiym\u0259tlidir.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>M\u00fc\u015ffiq m\u00fc\u0259llim, XX \u0259srin h\u0259m \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259. H\u0259m d\u0259 repressiyadan sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259, bu y\u00fczilin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u0259d\u0259bi-m\u0259d\u0259ni m\u00fchitin inki\u015faf\u0131nda, yerli yarad\u0131c\u0131 ziyal\u0131lar\u0131n formala\u015fmas\u0131nda milli t\u0259hsilin d\u0259 rolu dan\u0131lmazd\u0131r v\u0259 h\u0259min vaxtlar Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131nda \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn n\u00fcfuzlu, qabaqc\u0131l t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri olub, bilikli, s\u0259ri\u015ft\u0259li, f\u0259dakar m\u00fc\u0259lliml\u0259e i\u015fl\u0259yib. M\u0259n daha \u0259trafl\u0131 b\u0259l\u0259d oldu\u011fum Sarvan, indiki Marneuli haqq\u0131nda dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, tarix\u0259n bu \u015f\u0259h\u0259rin Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 v\u0259 Texnikumda g\u00f6rk\u0259mli m\u00fc\u0259lliml\u0259r \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li pedaqoji kadrlar \u00e7al\u0131\u015fmaqdad\u0131rlar. Sarvan m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin, el\u0259c\u0259 d\u0259 Bor\u00e7al\u0131n\u0131n dig\u0259r obalar\u0131n\u0131n m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin m\u0259zunlar\u0131ndan bir \u00e7ox ziyal\u0131lar, aliml\u0259r, m\u00fc\u0259lliml\u0259r, h\u0259kiml\u0259r, m\u00fch\u0259ndisl\u0259r, iqtisad\u00e7\u0131lar, \u015fair v\u0259 yaz\u0131\u00e7\u0131lar, jurnalistl\u0259r, d\u00f6vl\u0259t xadiml\u0259ri, h\u0259rb\u00e7il\u0259r, idman\u00e7\u0131lar yeti\u015fmi\u015fdir. Sarvan m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin v\u0259 Texnikumun m\u00fc\u0259lliml\u0259rind\u0259n X\u0259lil Bayramov, Halay Bayramov, M\u0259d\u0259d Muradov, Mirz\u0259 Axundov, Kafiy\u0259 Alm\u0259rdanova, R\u00fcst\u0259m \u015e\u0259rifov, R\u00fcst\u0259m Hac\u0131yev, Abbas Hac\u0131yev, R\u00fcxsar\u0259 \u018fliyeva, Marklen Kuzmi\u00e7, Mirz\u0259 Axundov, M\u0259mm\u0259d Orucov, Rizvan \u018fliyev, Kamal M\u0259mm\u0259dov, Abbas K\u0259rimov, Adil G\u0259r\u0259km\u0259zli, \u018fmirxan \u018fliyev, Midh\u0259t Qarayev, \u018fnv\u0259r C\u0259f\u0259rli, Tofiq Hac\u0131yev, S\u0259yyad X\u0259lilov, Rafiq Hac\u0131yev, Tariyel Hac\u0131yev, Roza Xudayeva, H\u0259c\u0259r Qaraba\u011fl\u0131, Elyura \u018fliyeva, Elman C\u0259f\u0259rli v\u0259 bir \u00e7oxlar\u0131 xalq\u0131n b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259tini qazanm\u0131\u015f v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 an\u0131l\u0131rlar.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:\u00a0<\/b>Asif m\u00fc\u0259llim, \u00e7ox vacib m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxundunuz. T\u0259hsil G\u00fcrc\u00fcstandak\u0131 soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259ndir. Ke\u00e7\u0259n \u0259srin birinci yar\u0131s\u0131nda Tiflis Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi-ictimai m\u00fchitinin inki\u015faf\u0131nda Tiflis T\u00fcrk Pedaqoji Texnikumunun, ikiillik Tiflis M\u00fc\u0259lliml\u0259r \u0130nstitutunun b\u00f6y\u00fck rolu olmu\u015fdur.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>T\u00fcrk Pedaqoji texnikumlar\u0131 Bor\u00e7al\u0131 ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n yeti\u015fm\u0259sind\u0259 b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131b. 1930-50-ci ill\u0259rd\u0259 Tiflisl\u0259 yana\u015f\u0131, Ba\u015fke\u00e7idd\u0259, Ah\u0131skada, \u00c7\u00f6r\u00fck-Q\u0259m\u0259rlid\u0259 v\u0259 Sarvanda da T\u00fcrk Pedaqoji Texnikumlar\u0131 f\u0259alyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015f, y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li t\u0259hsil prosesi olmu\u015f, bu t\u0259hsil ocaqlar\u0131n\u0131n m\u0259zunlar\u0131ndan bir \u00e7ox aliml\u0259r, m\u00fc\u0259lliml\u0259r, h\u0259kiml\u0259r, m\u00fch\u0259ndisl\u0259r, h\u0259rb\u00e7il\u0259r, iqtisad\u00e7\u0131lar, d\u00f6vl\u0259t qulluq\u00e7ular\u0131 yeti\u015fmi\u015fdir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin tarixi bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b ictimaiyy\u0259t\u0259 t\u0259qdim olunmam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:\u00a0<\/b>El\u0259dir, Asif m\u00fc\u0259llim, Bor\u00e7al\u0131da, Tiflisd\u0259 milli t\u0259hsil tariximiz, o c\u00fcml\u0259d\u0259n ke\u00e7\u0259n \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131ndan A.S.Pu\u015fkin ad\u0131na Tbilisi D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji \u0130nstitutunun (sonralar S.S.Orbeliani ad\u0131na Tbilisi D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetinin) tarix-filologiya fak\u00fclt\u0259sinin Az\u0259rbaycan b\u00f6lm\u0259sinin v\u0259 Az\u0259rbaycan dili v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131 kafedras\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti, milli kadlar\u0131n yeti\u015fm\u0259sind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 \u0259d\u0259bi m\u00fchitimizin inki\u015ff\u0131nda m\u00fcst\u0259sna rolu ara\u015fd\u0131r\u0131lmay\u0131b. 1970-2000-ci ill\u0259rd\u0259 h\u0259min kaferaya r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f professorlar Adil Mi\u015fiyev, M\u0259d\u0259d \u00c7obanov, Valeh Hac\u0131yev, burada \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f professor v\u0259 dosentl\u0259r \u015eur\u0259ddin M\u0259mm\u0259dli, Telman Quliyev, H\u0259mid V\u0259liyev, Mahmud Hac\u0131x\u0259lilov, G\u00fclnar\u0259 Qocayeva-M\u0259mm\u0259dova, Alxam Binn\u0259to\u011flu v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n f\u0259dakar pedaqoji, elmi, \u0259d\u0259bi f\u0259aliyy\u0259tini minn\u0259tdarl\u0131qla qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>XX \u0259srin ortalar\u0131ndan G\u00fcrc\u00fcstan t\u00fcrkl\u0259rinin \u0259d\u0259bi, m\u0259d\u0259ni m\u00fchitinin dir\u00e7\u0259lm\u0259sind\u0259, yeni \u0259d\u0259bi n\u0259slin formala\u015fmas\u0131nda m\u0259hz bu t\u0259hsil ocaqlar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n h\u0259min d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7ox d\u0259y\u0259rli, s\u0259viyy\u0259li, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r v\u0259 mill\u0259tsev\u0259r \u0259d\u0259biyyat v\u0259 dil m\u00fc\u0259lliml\u0259rimizin xidm\u0259tini unutmaq olmaz.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:<\/b>\u00a0M\u0259hz bu dediyiniz v\u0259 dig\u0259r amill\u0259rin t\u0259siri il\u0259 1950-60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Bor\u00e7al\u0131da yeni \u0259d\u0259bi n\u0259sil yeti\u015fmi\u015f, g\u0259nc ziyal\u0131lar \u0259d\u0259bi m\u00fchiti \u00f6z axar\u0131na salmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan dilind\u0259 m\u0259tbuat yarat\u00adma\u011f\u0131, daha do\u011f\u00adrusu, f\u0259aliyy\u0259ti dayand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f q\u0259zetl\u0259rd\u0259n biri\u00adnin yenid\u0259n n\u0259\u015frin\u0259 icaz\u0259 alma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flar, n\u0259hay\u0259t, 1956-c\u0131 ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan H\u00f6kum\u0259tinin r\u0259hb\u0259rliyi rus dilind\u0259 n\u0259\u015fr olu\u00adnan \u201cZarya Vostoka\u201d q\u0259zetinin az\u0259rbaycanca t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00adsinin n\u0259\u015f\u00adrin\u0259 icaz\u0259 vermi\u015fdir. 1956-1959-cu ill\u0259rd\u0259 h\u0259ft\u0259d\u0259 5 d\u0259f\u0259 \u00e7\u0131\u00adxan \u201c\u015e\u0259r\u00adqin \u015f\u0259f\u0259qi\u201d q\u0259zetinin s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259 b\u0259z\u0259n ara-s\u0131ra Az\u0259r\u00adbaycan ziya\u00adl\u0131\u00adlar\u0131n\u0131n yaz\u0131lar\u0131na yer verils\u0259 d\u0259, bu, G\u00fcrc\u00fcstanda ya\u00ad\u015fayan y\u00fcz min\u00adl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131 t\u0259min etmirdi v\u0259 ed\u0259 d\u0259 bil\u00adm\u0259zdi. B\u00f6y\u00fck z\u0259hm\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259, n\u0259hay\u0259t, 1960-c\u0131 ilin avqust ay\u0131n\u0131n 2-d\u0259n \u201cSovet G\u00fcrc\u00fcstan\u0131\u201d q\u0259zeti Murtuz Muradovun redaktorlu\u011fu il\u0259 yenid\u0259n f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131r. Q\u0259zet \u0441\u043e\u043d\u0440\u0430\u043b\u0430\u0440 \u0413\u0443\u00ad\u043b\u0443 \u0413\u0443\u00ad\u043b\u0443\u00ad\u0439\u0435\u0432\u0438\u043d \u0432\u044f \u0421\u0446\u043b\u0435\u0439\u043c\u0430\u043d \u0421\u0446\u043b\u0435\u0439\u043c\u0430\u043d\u043e\u00ad\u0432\u0443\u043d \u0440\u0435\u0434\u0430\u043a\u00ad\u0442\u043e\u0440\u043b\u0443\u044c\u0443 \u0438\u043b\u044f Tiflisd\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259\u00adbi m\u00fc\u00adhi\u00adtinin yenid\u0259n dir\u00e7\u0259li\u015fin\u0259 t\u0259kan verir. 1984-c\u00fc ilin may ay\u0131n\u0131n 1-d\u0259n q\u0259zet\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f filosof \u2013 f\u0259ls\u0259f\u0259 elm\u00adl\u0259ri doktoru, \u043f\u0440\u043e\u00ad\u0444essor \u0422eymuraz \u042a\u044f\u0444\u044f\u0440\u043b\u0438 \u0440\u044f\u0449\u00ad\u00ad\u0431\u044f\u0440\u043b\u0438\u043a \u0435\u0442\u00ad\u043c\u044f\u0439\u044f \u0431\u0430\u0448\u043b\u0430\u00ady\u0131r v\u0259 indiy\u0259d\u0259k h\u0259ft\u0259d\u0259 3 d\u0259f\u0259 1 \u00e7ap v\u0259r\u0259qi h\u0259c\u00admind\u0259 \u00e7\u0131xan \u201cSovet G\u00fcrc\u00fcstan\u0131\u201d q\u0259zetinin format\u0131 b\u00f6\u00ady\u00fc\u00add\u00fcl\u0259r\u0259k 2 \u00e7ap v\u0259r\u0259qin\u0259 \u00e7atd\u0131\u00adr\u0131\u00adl\u0131r. T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259r olsun ki, bir q\u0259d\u0259r sonra \u201cG\u00fcr\u00adc\u00fcstan\u201d ad\u0131yla \u00e7\u0131xan q\u0259zetin format\u0131 ki\u00e7il\u00addi, m\u00fcn\u00adt\u0259z\u0259m \u00e7\u0131xmas\u0131na imkan verilm\u0259di, ancaq \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n q\u0259zet b\u00f6y\u00fck f\u0259dakarl\u0131\u011f\u0131 say\u0259sind\u0259 q\u0259zet ayda 3 d\u0259f\u0259 h\u0259m d\u0259 ki\u00e7ik formatda \u00e7\u0131xmaqla \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirir.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>M\u00fc\u015ffiq m\u00fc\u0259llim, indi Az\u0259rbaycan da, G\u00fcrc\u00fcstan da m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tl\u0259rdir v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rimizi, xalqlar\u0131m\u0131z\u0131 s\u0259mimi dostluq, qarda\u015fl\u0131q \u0259laq\u0259l\u0259ri ba\u011flay\u0131r. Lakin yen\u0259 d\u0259 m\u0259tbuat\u0131m\u0131z, m\u0259d\u0259niyy\u0259t ocaqlar\u0131m\u0131z, t\u0259hsilimizl\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259r yaran\u0131r v\u0259 b\u0259z\u0259n qalmaqda davam edir. \u018fmin\u0259m ki, ham\u0131m\u0131z\u0131n biirg\u0259 s\u0259yi, g\u00fcrc\u00fc qarda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n da d\u0259st\u0259yi il\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r h\u0259llini tapacaq. Biz h\u0259m dost v\u0259 qarda\u015f, h\u0259m d\u0259 strateji m\u00fctt\u0259fiq olan d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131y\u0131q v\u0259 bununla f\u0259xr edirik. G\u00fcrc\u00fcstan Respublikas\u0131, k\u00f6k\u00fc, \u0259sli bu \u00f6lk\u0259d\u0259n olan h\u0259r bir soyda\u015f\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn, harada ya\u015famas\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, do\u011fma v\u0259t\u0259n kimi \u0259zizdir. Lakin bu g\u00fcn\u00fcn reall\u0131qlar\u0131n\u0131n da \u00f6z m\u0259ntiqi var. Biz art\u0131q sovetl\u0259r \u00f6lk\u0259sind\u0259 ya\u015fam\u0131r\u0131q, h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin \u00f6z d\u00f6vl\u0259t maraqlar\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t dili var v\u0259 onu bilm\u0259k h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n m\u0259n\u0259vi borcudur, eyni zamanda \u0259m\u0259k f\u0259aliyy\u0259ti, inki\u015faf\u0131, karyeras\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas amill\u0259rd\u0259ndir. Haz\u0131rda soyda\u015flar\u0131m\u0131z u\u011furla G\u00fcrc\u00fcstan c\u0259miyy\u0259tin\u0259 inteqrasiya edir, g\u0259ncl\u0259rimiz g\u00fcrc\u00fc dilini \u00f6yr\u0259nir, orta v\u0259 ali t\u0259hsill\u0259rini bu dild\u0259 alanlar da var. Bu h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131n \u00f6z se\u00e7imidir v\u0259 m\u0259mnunluq do\u011furan odur ki, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda Az\u0259rbaycan t\u0259hsili movcudlu\u011funu saxlay\u0131b. Haz\u0131rda Tiflisd\u0259, Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131nda ana dilind\u0259 orta m\u0259kt\u0259bl\u0259r i\u015fl\u0259yir, 12 illik t\u0259hsil apar\u0131l\u0131r, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 bu m\u0259kt\u0259bl\u0259ri d\u0259rslikl\u0259 t\u0259min edir. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 t\u0259hsil alan Bor\u00e7al\u0131 g\u0259ncl\u0259rinin t\u0259hsil haqq\u0131n\u0131 SOKAR vasit\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u00f6d\u0259yir. Lakin G\u00fcrc\u00fcstanda Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin probleml\u0259ri d\u0259 yox deyil, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, m\u0259kt\u0259bl\u0259rin g\u0259nc kadrlarla t\u0259min olunmas\u0131, iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda az\u0259rbaycandilli t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 m\u00fcvafiq qurum v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131, G\u00fcrc\u00fcstanda ali t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259sind\u0259 az\u0259rbaycan\u015f\u00fcnasl\u0131q \u00fczr\u0259 m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan m\u00fc\u0259lliml\u0259r\u0259 ixtisasart\u0131rma kurslar\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259mizd\u0259 v\u0259ya G\u00fcrc\u00fcstanda t\u0259\u015fkil edilm\u0259si, m\u0259kt\u0259bl\u0259rin texniki t\u0259minat\u0131 kimi h\u0259lli m\u00fcmk\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri qeyd etm\u0259k ist\u0259rdik. Onu da n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131y\u0131q ki, son d\u00f6vrd\u0259 soyda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n G\u00fcrc\u00fcstan c\u0259miyy\u0259tind\u0259 f\u0259all\u0131\u011f\u0131, ictimai, siyasi, m\u0259d\u0259ni prosesl\u0259rd\u0259 f\u0259al i\u015ftirak\u0131 geni\u015f v\u00fcs\u0259t al\u0131b, elo\u011flular\u0131m\u0131z tarix boyu oldu\u011fu kimi, bu g\u00fcn d\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin\u0259 s\u0259daq\u0259tl\u0259 xidm\u0259t edirl\u0259r.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:\u00a0<\/b>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 soda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n ictimai-siyasi v\u0259 milli dir\u00e7\u0259li\u015fi ba\u015flam\u0131\u015f v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin inki\u015faf\u0131na da t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Bu d\u00f6vrd\u0259 yeni \u0259d\u0259bi m\u0259cmu\u0259l\u0259r, q\u0259zet v\u0259 jurnallar n\u0259\u015fr olunma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Bunlar\u0131n b\u0259zil\u0259ri q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli olsa da, milli m\u0259d\u0259ni h\u0259yat\u0131m\u0131zda b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131r. \u018fd\u0259bi prosesimizd\u0259 d\u0259 canlanma a\u015fkard\u0131r. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 soyda\u015flar\u0131m\u0131zdan D\u00fcnyamali K\u0259r\u0259m, \u018fli S\u0259n\u00adg\u0259rli, M\u0259d\u0259d Co\u015f\u00adqun, \u018fli\u00adxan Bin\u00adn\u0259to\u011flu, Osman \u018fhm\u0259do\u011flu, S\u0259ad\u0259t Buta, Rafiq H\u00fcm\u00adm\u0259t, Nizami M\u0259mm\u0259dzad\u0259 b. kimi istedadl\u0131 \u015fair\u00adl\u0259ri\u00admi\u00adzin, V\u0259li \u018fliyev, \u018fzim \u0130s\u00admay\u0131l\u0131, \u018fli Ab\u00ad\u00adbas, Emin Mah\u00admudov, Eyvaz \u018fl\u00adl\u0259zo\u011flu, N\u0259riman \u018fbd\u00fcrr\u0259hmanl\u0131 v\u0259 b. kimi nasirl\u0259rimizin m\u00fcxt\u0259lif m\u0259tbuat orqanlar\u0131nda, \u0259d\u0259bi m\u0259cmu\u0259 v\u0259 toplularda d\u0259rc olunmu\u015f \u0259s\u0259rl\u0259ri d\u0259 bir daha \u0259yani \u015f\u0259kild\u0259 s\u00fcbut edir ki, G\u00fcrc\u00fcstanda milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timiz v\u0259 \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131z \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorumaqda v\u0259 inki\u015faf etm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>Bor\u00e7al\u0131-Tiflis \u0259d\u0259bi m\u00fchiti h\u0259mi\u015f\u0259 dig\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r\u0259 a\u00e7\u0131ql\u0131\u011f\u0131, tolerantl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 se\u00e7ilib. X\u00fcsus\u0259n Tiflis m\u00fchitind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif xalqlar\u0131n etnik d\u0259y\u0259rl\u0259ri, m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tl\u0259ri \u00e7ul\u011fa\u015fm\u0131\u015f, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laql\u0259r, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259raras\u0131 dialoq apar\u0131c\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259t olmu\u015fdur. Bor\u00e7al\u0131 \u0259d\u0259bi m\u00fchitind\u0259 da Az\u0259rbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc \u0259d\u0259bi \u0259laq\u0259l\u0259ri, t\u0259rc\u00fcm\u0259 s\u0259n\u0259ti inki\u015faf etmi\u015f, iki xalq\u0131n qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 mara\u011f\u0131 d\u0259rin olmu\u015fdur. Bu \u0259laq\u0259nin \u0259d\u0259bi qaynaqlar\u0131 folklorumuzdan, t\u00fcrk v\u0259 g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 dastanlar\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259n g\u00fcrc\u00fc a\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan, Nizamid\u0259n bu yana klassik \u0259d\u0259biyyat\u0131m\u0131zdan, Mirz\u0259 F\u0259t\u0259linin Tiflis \u00e7evr\u0259si il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n v\u0259 t\u0259bii ki, bu g\u00fcn G\u00fcrc\u00fcstanda ya\u015fay\u0131b-yaradan \u0259dbl\u0259rimizin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n g\u0259lir. Tiflisd\u0259 ali t\u0259hsil alm\u0131\u015f v\u0259 bu m\u00fchit\u0259 daxild\u0259n b\u0259l\u0259d olan bir \u0259d\u0259biyyat\u00e7\u0131 kimi bu m\u0259s\u0259l\u0259 bar\u0259d\u0259 fikrinizi bilm\u0259k maraql\u0131 olard\u0131.<\/p>\n<p><b>M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131:\u00a0<\/b>Asif m\u00fc\u0259llim, bu \u00e7ox geni\u015f v\u0259 z\u0259ngin bir m\u00f6vzudur. M\u0259n \u00fcmumi \u015f\u0259kild\u0259 xalqlar\u0131m\u0131z aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259 v\u0259 dostlu\u011fu sevimli \u015fairimiz M\u0259mm\u0259d Araz s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirm\u0259k ist\u0259rdim: \u201cAz\u0259r\u00ad\u00adbay\u00adcan xalq\u0131 il\u0259 g\u00fcrc\u00fc xalq\u0131n\u0131n qon\u015fuluq tarixi n\u0259 vaxtdan ba\u015f\u00adlan\u0131r? \u0130lk odu biz onlara vermi\u015fik, ya onlar biz\u0259? Yoxsa ey\u00adni vaxtda tapm\u0131\u015f\u0131q? Dem\u0259k \u00e7\u0259tindir. Min ill\u0259rin i\u015f\u0131q, su, ha\u00adva, torpaq qon\u015fusuyuq\u2026\u201d B\u0259li, tarix\u0259n qon\u015fu olmu\u015f Az\u0259rbaycan v\u0259 g\u00fcrc\u00fc xalq\u00adlar\u0131\u00adn\u0131n \u0259d\u0259bi \u0259laq\u0259l\u0259rinin tarixi d\u0259 bu xalqlar\u0131n \u00f6zl\u0259rinin tarixi q\u0259\u00add\u0259r q\u0259dim v\u0259 z\u0259ngindir. H\u0259min \u0259laq\u0259l\u0259rin qaynaqlar\u0131 uzaq ke\u00e7\u00admi\u015fl\u0259rd\u0259n m\u0259cra\u00adlan\u0131r, sora\u011f\u0131 \u0259fsan\u0259 v\u0259 \u0259satirl\u0259rimizd\u0259n, ozan-a\u015f\u0131q yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan, bayat\u0131 v\u0259 mahn\u0131lar\u0131m\u0131zdan g\u0259lir. XII \u0259srd\u0259 Nizami G\u0259nc\u0259vi, Xaqani \u015eirvani, F\u0259l\u0259ki \u015eirvani, XVIII \u0259srd\u0259 M.P.Vaqif, M.V.Vidadi, \u015eik\u0259st\u0259 \u015eirin v\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131n yara\u00add\u0131\u00adc\u0131l\u0131\u011f\u0131nda daha da geni\u015fl\u0259n\u0259n dostluq \u0259laq\u0259l\u0259ri, XIX \u0259srd\u0259 M.F.Axun\u00ad\u00addovun, A.Bak\u0131xanovun, M.\u015e.Vazehin, \u0130.Qut\u00adqa\u00ad\u015f\u0131n\u00adl\u0131n\u0131n v\u0259 b. G\u00fcrc\u00fcstanda ya\u015fay\u0131b-yaratmalar\u0131 il\u0259 \u0259la\u00adq\u0259dar ola\u00adraq yeni inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lmi\u015f, XX \u0259sr\u00add\u0259 is\u0259 N.N\u0259\u00adrima\u00adnov, A.\u015eaiq, \u00d6.Faiq, H.Minasazov, C.M\u0259m\u00ad\u00adm\u0259d\u00adqulu\u00adzad\u0259, H.Cavid, S.Vur\u011fun, M.M\u00fc\u015ffiq, S. R\u00fcst\u0259m, R.Rza, M.Ra\u00adhim, H.Arif v\u0259 b. f\u0259aliyy\u0259ti say\u0259\u00adsind\u0259 daha da m\u00f6h\u00adk\u0259m\u00ad\u00adl\u0259n\u00admi\u015f\u00addir. \u018fd\u0259bi \u0259laq\u0259l\u0259rimizin inki\u015faf\u0131nda g\u00fcr\u00adc\u00fc klassikl\u0259rind\u0259n S. S.Orbeliani, \u0130.\u00c7av\u00e7avadze, M.Cava\u00adxa\u015fvili, N.Dumbadze, K.Leonidze, K.Kaladze v\u0259 b. rolu da b\u00f6y\u00fckd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u018fsrimizin 50-60-c\u0131 ill\u0259rind\u0259n sonra is\u0259 b\u0259dii t\u0259rc\u00fcm\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycan-g\u00fcrc\u00fc \u0259d\u0259bi \u0259laq\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131nda x\u00fcsusi xid\u00adm\u0259tl\u0259ri olan m\u0259rhum Dilar\u0259 \u018fliyeva, Tahir H\u00fcseynov, M.H.B\u0259x\u00ad\u00ad\u00adtiyarl\u0131, \u018fflatun Saracl\u0131, \u015eamil Qurbanov, Abbas Ab\u00addul\u00ad\u00adla, \u0130sa \u0130smay\u0131lzad\u0259 yolunu \u018flixan Binn\u0259to\u011flu, Emin El\u00adsev\u0259r, H\u0259mid V\u0259liyev, M\u0259d\u0259d \u00c7obanov, S\u00fcleyman S\u00fc\u00adleymanl\u0131, D\u00fcnyamal\u0131 K\u0259r\u0259m, N\u0259sib N\u0259sibzad\u0259, \u015eu\u00adr\u0259d\u00addin M\u0259m\u0259dli, Valeh Hac\u0131yev, \u0130mir M\u0259mm\u0259dli, Mirz\u0259 M\u0259mm\u0259do\u011flu, \u018flixan D\u00fc\u015fg\u00fcn, M\u0259d\u0259d Co\u015f\u011fun, Eyvaz \u018fll\u0259zo\u011flu, B\u0259hram Meh\u00addi H\u0259mz\u0259li \u0130lyas v\u0259 ba\u015fqalar\u0131 u\u011furla davam etdirm\u0259y\u0259 ba\u015f\u00adlam\u0131\u015f v\u0259 bu y\u00f6n\u00fcmd\u0259 \u00f6zl\u0259rini art\u0131q tan\u0131tm\u0131\u015flar. Az\u0259rbaycan-g\u00fcrc\u00fc \u0259d\u0259bi \u0259laq\u0259l\u0259rinin t\u0259dqiqi v\u0259 inki\u015faf\u0131 sah\u0259sind\u0259 is\u0259 art\u0131q yuxar\u0131da qeyd etdiyimiz kimi, pro\u00adfes\u00adsor\u00adlar Adil Mi\u015fiyevin, M\u0259d\u0259d \u00c7obanovun, Valeh Ha\u00adc\u0131\u00adyevin, H\u0259mid V\u0259liyevin, \u015eur\u0259ddin M\u0259m\u00adm\u0259d\u00adlinin, Mirz\u0259 M\u0259mm\u0259do\u011flunun, Al\u0131 Mu\u00adsayevin v\u0259 b. f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri x\u00fcsusil\u0259 t\u0259q\u00addi\u00adr\u0259layiqdir.<\/p>\n<p><b>Asif Hac\u0131l\u0131:\u00a0<\/b>M\u00fc\u015ffiq m\u00fc\u0259llim, Siz\u0259 bu geni\u015f v\u0259 \u00e7oxc\u0259h\u0259tli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 t\u0259qdim etdyiniz pe\u015f\u0259kar m\u0259lumata, m\u00fc\u015fahid\u0259 v\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259riniz\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edir\u0259m. Bu s\u00f6hb\u0259td\u0259n bel\u0259 bir vacib q\u0259na\u0259t hasil olur ki, G\u00fcrc\u00fcstanda Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 ya\u015famaqda v\u0259 iki\u015faf etm\u0259kd\u0259dir, \u0259d\u0259bi \u0259laq\u0259l\u0259rimiz bu g\u00fcn d\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n x\u0259tl\u0259 art\u0131r. Tiflisd\u0259, Bor\u00e7al\u0131n\u0131n b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259d\u0259bi m\u00fchitimiz \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qorutur, istedadl\u0131 yazarlar\u0131m\u0131z Az\u0259rbaycan v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan sevgisini q\u0259lbl\u0259rind\u0259 v\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 ya\u015fad\u0131b ifad\u0259 edir. Ulu Bor\u00e7al\u0131 iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u0259n\u0259vi, m\u0259d\u0259ni, insani k\u00f6rp\u00fc rolunu oynamaqda davam edir. D\u00fcnyan\u0131n bu qar\u0131\u015f\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 xalqlar\u0131m\u0131z aras\u0131nda dostluq v\u0259 qarda\u015fl\u0131q regionumuzdak\u0131 b\u0259zi ba\u015fqa toplumlar \u00fc\u00e7\u00fcn bir \u00f6rn\u0259kdir, n\u00fcmun\u0259dir. Az\u0259rbaycan xalq\u0131 b\u00fct\u00fcn xalqlarla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa, birg\u0259ya\u015fay\u0131\u015fa haz\u0131r v\u0259 bunu bacaran xalqd\u0131r. Bor\u00e7al\u0131 mahal\u0131nda g\u00fcrc\u00fcl\u0259rin v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n qarda\u015f m\u00fcnasib\u0259ti, bor\u00e7al\u0131lar\u0131n tolerant ya\u015fam t\u0259rzi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti bunun \u0259yani s\u00fcbutudur. \u00dcmid ed\u0259k ki, bu n\u00fcmun\u0259 daim var olacaq, ba\u015fqalar\u0131na da t\u0259sir ed\u0259c\u0259k v\u0259 C\u0259nubi Qafqazda rifah, s\u00fclh, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q tam b\u0259rq\u0259rar olacaq.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/avciya.az\/borcali-sohb%c9%99tl%c9%99ri-borcali-%c9%99d%c9%99bi-muhiti-dun%c9%99n-v%c9%99-bu-gun\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><b>https:\/\/avciya.az\/borcali-sohb\u0259tl\u0259ri-borcali-\u0259d\u0259bi-muhiti-dun\u0259n-v\u0259-bu-gun\/<\/b><\/a><\/p>\n<p><span style=\"color: #0000ff;\"><b>ZiM.Az<\/b><\/span><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p><b><span style=\"color: #ff0000;\">Layih\u0259mizin n\u00f6vb\u0259ti qona\u011f\u0131<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">tan\u0131nm\u0131\u015f bor\u00e7al\u0131\u015f\u00fcnas alim,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">Bor\u00e7al\u0131 tarixin\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin\u0259,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">\u0259d\u0259biyyat\u0131na, toponimikas\u0131na dair<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">bir \u00e7ox monoqrafik \u0259s\u0259rl\u0259rin,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">elmi m\u0259qal\u0259l\u0259rin,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">ensiklopedik t\u0259dqiqatlar\u0131n m\u00fc\u0259llifi,<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">Bor\u00e7al\u0131 \u0259silli ziyal\u0131<\/span><br \/>\n<span style=\"color: #ff0000;\">M\u00fc\u015ffiq M\u0259d\u0259d o\u011flu \u00c7obanovdur (Bor\u00e7al\u0131).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #800080;\">M\u00fc\u015ffiq Bor\u00e7al\u0131 1970-ci ild\u0259 Bor\u00e7al\u0131n\u0131n Darbaz k\u0259ndind\u0259 g\u00f6rk\u0259mli alim professor M\u0259d\u0259d \u00c7obanovun ail\u0259sind\u0259 anadan olub. 1986-c\u0131 ild\u0259 Darbaz k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259bini \u0259la qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan T\u0259hsil Nazirliy<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2653,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17,15,2],"tags":[],"class_list":["post-2654","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-azrbaycan","category-darvaz","category-gurcustan"],"views":708,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2654","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2654"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2654\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2655,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2654\/revisions\/2655"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2653"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2654"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2654"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2654"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}