{"id":2563,"date":"2022-02-14T15:06:20","date_gmt":"2022-02-14T11:06:20","guid":{"rendered":"http:\/\/borcali.org\/?p=2563"},"modified":"2022-02-14T15:06:20","modified_gmt":"2022-02-14T11:06:20","slug":"b%c9%99dirxan-%c9%99hm%c9%99dli-z%c9%99limxan-yaqub-milli-ruhun-yaddasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/borcali.org\/?p=2563","title":{"rendered":"B\u0259dirxan \u018fHM\u018fDL\u0130 &#8211; &#8220;Z\u0259limxan Yaqub: MILLI RUHUN YADDA\u015eI&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2022-02\/1644834466_bedirxan-ehmedov-0001.jpg\" alt=\"B\u0259dirxan \u018fHM\u018fDL\u0130 - &quot;Z\u0259limxan Yaqub: MILLI RUHUN YADDA\u015eI&quot;\" \/><\/p>\n<p><b>B\u0259dirxan \u018fHM\u018fDL\u0130<br \/>\n<i>Az\u0259rbaycan Milli<br \/>\nElml\u0259r Akademiyas\u0131<br \/>\nN.G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na<br \/>\n\u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun<br \/>\n\u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri,<br \/>\nfilologiya elml\u0259ri doktoru,<br \/>\nprofessor<\/i><\/b><\/p>\n<p><b>Z\u0259limxan Yaqub: MILLI RUHUN YADDA\u015eI<\/b><\/p>\n<p><i>(Z\u0259limxan Yaqubun \u0259d\u0259biyyat tarixind\u0259ki profili \u00fcz\u0259rin\u0259)<\/i><\/p>\n<p><i>Universitet t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131m &#8220;XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixi&#8221; d\u0259rsliyinin \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n 3-c\u00fc cildini \u00e7apa haz\u0131rlay\u0131ram. Akademik n\u0259\u015frl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu d\u00f6vr\u00fcn \u0259d\u0259bi prosesini v\u0259 portret o\u00e7erkl\u0259rini yazmaq o q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00e7\u0259tin deyil. Ancaq d\u0259rsliyin oxunma dair\u0259sinin daha geni\u015f oldu\u011funu, bug\u00fcnk\u00fc v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259ri \u0259hat\u0259 etdiyini n\u0259z\u0259r\u0259 alm\u0131\u015f olsaq, h\u0259r \u015feyin d\u0259qiqlikl\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcb-bi\u00e7ilm\u0259si t\u0259l\u0259b olunur. \u018fd\u0259biyyat tarix\u00e7iliyinin is\u0259 \u00f6z prinsipl\u0259ri var; \u0259d\u0259bi prosesd\u0259 yaz\u0131b-yaradanlar \u00e7ox olsa da, ham\u0131s\u0131 \u0259d\u0259biyyat tarixin\u0259 daxil olmur (b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 bel\u0259 olub!).<br \/>\n\u018fd\u0259biyyat tarixind\u0259 portret o\u00e7erk almaq onun \u0259d\u0259biyyat tariximizd\u0259ki tutdu\u011fu yeri v\u0259 m\u00f6vqeyi il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Burada ald\u0131\u011f\u0131n adlar\u0131n, da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n titullar\u0131n, v\u0259zif\u0259nin, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n \u015f\u00f6hr\u0259tin k\u00f6m\u0259yi olmur. Z\u0259limxan Yaqubun portret o\u00e7erkini yazark\u0259n \u0259s\u0259rl\u0259rini yenid\u0259n oxudum v\u0259 \u0259d\u0259biyyat tariximizd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus yeri v\u0259 m\u00f6vqeyinin oldu\u011funa bir daha \u0259min oldum v\u0259 bu b\u00f6y\u00fck \u015fairin \u0259d\u0259biyyat tarixind\u0259ki profilini c\u0131zma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131m.<\/i><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" title=\"B\u0259dirxan \u018fHM\u018fDL\u0130 - &quot;Z\u0259limxan Yaqub: MILLI RUHUN YADDA\u015eI&quot;\" src=\"http:\/\/zim.az\/uploads\/posts\/2022-02\/1644834527_zelimxan-yaqub-001.jpg\" alt=\"B\u0259dirxan \u018fHM\u018fDL\u0130 - &quot;Z\u0259limxan Yaqub: MILLI RUHUN YADDA\u015eI&quot;\" \/><\/p>\n<p><b>Z\u0259limxan Yaqub son \u0259srd\u0259 xalq \u015feiri, klassik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi, t\u0259s\u0259vv\u00fcf f\u0259ls\u0259f\u0259si il\u0259 m\u00fcasirliyi birl\u0259\u015fdir\u0259n poetik yolun yol\u00e7usu kimi \u0259d\u0259biyyat tariximizd\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutur. Onun poetik ruhu t\u0259s\u0259vv\u00fcf i\u015f\u0131\u011f\u0131nda durula\u015faraq tamamil\u0259 orijinal forma v\u0259 m\u0259zmunda \u00e7a\u011fda\u015fl\u0131\u011fa yeni r\u0259ng qat\u0131r. Yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda h\u0259m d\u0259 t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, islami d\u0259y\u0259rl\u0259r v\u0259 irfan i\u015f\u0131\u011f\u0131 d\u0259rin k\u00f6k sal\u0131r. \u015eairin lirik q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q, xalq\u00e7\u0131l\u0131q motivl\u0259ri ba\u015fl\u0131ca yer tutur. Bu c\u0259h\u0259td\u0259n onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan romantikl\u0259rinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yax\u0131ndan s\u0259sl\u0259\u015fir.<\/b><\/p>\n<p>Milli ruhun sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259si daralsa da, Z.Yaqubun m\u00f6vzular\u0131nda v\u0259 b\u0259dii ifad\u0259 formalar\u0131nda yenid\u0259n boy g\u00f6st\u0259rir. \u00dcslubunda h\u0259m g\u0259l\u0259n\u0259kd\u0259n g\u0259l\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vilik, h\u0259m d\u0259 bu g\u0259l\u0259n\u0259kl\u0259ri \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n Yunus \u018fmr\u0259 xalq\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, F\u00fczuli, k\u0259d\u0259ri, Vaqif nikbinliyi, Sabir tizf\u0259hmliyi, Cavid turan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, S\u0259m\u0259d Vur\u011fun az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 var. O, \u015feirini yazark\u0259n xalq\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, onu ifad\u0259 edir v\u0259 \u00fcz\u00fcn\u00fc d\u0259 ona sar\u0131 tuturdu, d\u0259rhal da xalq\u0131n q\u0259lbin\u0259 hopur, \u00fcr\u0259yin\u0259 yat\u0131rd\u0131. \u015eeir onunla xalq aras\u0131nda bir \u0259laq\u0259 vasit\u0259si idi. \u0130lk yarad\u0131c\u0131l\u0131q n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n olan &#8220;\u015eeirim&#8221;d\u0259 (1968) yarad\u0131c\u0131l\u0131q kredosunu bel\u0259 ifad\u0259 edirdi: &#8220;Dill\u0259rd\u0259 g\u0259zdimi, xalqa \u00e7atd\u0131m\u0131, \/\/ Yoxsa \u00f6z yan\u0131nda qald\u0131m\u0131 \u015feirim?&#8221;.<br \/>\nBu ill\u0259rd\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 ba\u015fqa bir \u015feirind\u0259 &#8220;\u00dcr\u0259k h\u00f6km ed\u0259nd\u0259 yazmasam olmaz, \/\/ G\u0259r\u0259k ax\u0131dasan al\u0131n t\u0259rini&#8221; fikri il\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00e7\u0259tin v\u0259 z\u0259hm\u0259tli bir i\u015f oldu\u011funu t\u0259sdiq edirdi. O, yax\u015f\u0131 d\u0259rk edirdi ki, \u0259d\u0259biyyat adl\u0131 sonu g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n bir yola -iztirablarla, m\u0259\u015f\u0259qq\u0259tl\u0259rl\u0259 dolu bir h\u0259yata q\u0259d\u0259m bas\u0131r. Bu yolda h\u0259r c\u00fcr \u00e7\u0259tinliy\u0259 d\u00f6zm\u0259k, ancaq h\u0259qiq\u0259ti dem\u0259k \u015fairliyin m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259zif\u0259sidir. Bu v\u0259zif\u0259ni \u015fair ax\u0131rad\u0259k s\u0259daq\u0259tl\u0259 yerin\u0259 yetirdi. \u015eair \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6z haqq\u0131n duas\u0131d\u0131r, q\u0259lbin ziyas\u0131, daxilin aynas\u0131d\u0131r, h\u0259r \u015fey s\u00f6zl\u0259 ba\u015fa g\u0259lir, ona g\u00f6r\u0259 onun m\u0259suliyy\u0259ti d\u0259 a\u011f\u0131rd\u0131r. \u015eair \u00f6z \u00f6mr\u00fcn\u00fc deyil, m\u0259nsub oldu\u011fu xalq\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r; onlar ba\u011f\u00e7alarda g\u00fcl \u00f6mr\u00fc ya\u015fam\u0131r, &#8220;d\u0259rdin, q\u0259min bol \u00f6mr\u00fcn\u00fc ya\u015fay\u0131r&#8221;. &#8220;\u015eair&#8221; \u015feirind\u0259 is\u0259 \u015fairin d\u0259rin bir ke\u00e7mi\u015f\u0259 ba\u011fl\u0131 olmas\u0131n\u0131, xalq\u0131n \u00fcr\u0259yind\u0259 heyk\u0259l\u0259 d\u00f6nm\u0259sini ist\u0259yirdi:<\/p>\n<p>S\u0259si da\u011fdan g\u0259lir, arandan g\u0259lir,<br \/>\nS\u0259das\u0131 \u0130randan, Turandan g\u0259lir.<br \/>\nMayas\u0131 Ay\u0259d\u0259n, &#8220;Quran&#8221;dan g\u0259lir,<br \/>\nYenilm\u0259z zaman\u0131 yenirs\u0259 \u015fair.<\/p>\n<p>\u0130lk \u015feirl\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq \u0259d\u0259bi \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 sadiq qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rdi; ancaq bununla yana\u015f\u0131, \u00f6z taleyini yazma\u011fa ba\u015flad\u0131. Onun yazd\u0131qlar\u0131 xalq\u0131n i\u00e7ind\u0259n g\u0259lirdi, xalq\u0131n ruhu v\u0259 taleyini \u0259ks etdirirdi. Obrazlar\u0131 qeyri-adiliyi il\u0259 f\u0259rql\u0259nirdi. Bu obrazlar i\u00e7\u0259risind\u0259 &#8220;bir qurtum su&#8221;, &#8220;bir ovuc torpaq&#8221;, &#8220;bir \u0259l\u00e7im bulud&#8221;, &#8220;bir \u0259sim meh&#8221;, &#8220;bir \u00e7ax\u0131m \u015fim\u015f\u0259k&#8221;, &#8220;al-\u0259lvan \u00e7\u00f6ll\u0259r&#8221;, &#8220;b\u0259r\u0259k\u0259tli tarlalar&#8221; v\u0259 s. t\u0259kc\u0259 orijinall\u0131\u011f\u0131 il\u0259 deyil, m\u0259zmunu il\u0259 d\u0259 yeni idi.<br \/>\n90-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Z.Yaqub yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015flay\u0131r; bel\u0259 dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u0259, ikinci n\u0259f\u0259s a\u00e7\u0131l\u0131r. Onun m\u00f6vzu dair\u0259si geni\u015fl\u0259nir, obrazlar\u0131nda, b\u0259dii t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rind\u0259 ekspressivlik v\u0259 emosionall\u0131q art\u0131r, dil reall\u0131\u011f\u0131n\u0131n t\u0259biiliyi xalq ruhundan s\u00fcz\u00fcl\u00fcb g\u0259lir. S\u00f6z\u00fcn y\u00fck\u00fc, \u00e7\u0259kisi, b\u0259dii estetik y\u00fck\u00fc bir q\u0259d\u0259r d\u0259 art\u0131r, poetik informasiyal\u0131l\u0131qla fikrin ifad\u0259si birl\u0259\u015fir. Sanki \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir estetik qaynaq tap\u0131l\u0131r; bu estetik qaynaq Yunus \u018fmr\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcf idi. Buna q\u0259d\u0259r \u015fairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0259g\u0259r S\u0259m\u0259d Vur\u011fun t\u0259siri ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fcs\u0259, bundan sonra \u015fair \u00f6z\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir f\u0259za m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. \u015eair yax\u015f\u0131 d\u0259rk edirdi ki, poeziyada ke\u00e7mi\u015fd\u0259n s\u00fcz\u00fcl\u00fcb g\u0259l\u0259n \u0259n\u0259n\u0259 m\u00fcxt\u0259lif b\u0259han\u0259l\u0259rl\u0259 sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 q\u0259sd\u0259n q\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, poetik yadda\u015f z\u0259ifl\u0259mi\u015fdir. &#8220;M\u00fcr\u015fidi-kamil&#8221; axtar\u0131\u015f\u0131 onu Yunus \u018fmr\u0259y\u0259 g\u0259tirir: &#8220;N\u0259hay\u0259t, bir g\u00fcn o k\u0259ram\u0259t sahibini, o b\u00f6y\u00fck m\u00fcr\u015fidi-kamilimi, o b\u00f6y\u00fck \u015feyximi tapd\u0131m. G\u00f6rd\u00fcm ki, bu, Yunus \u018fmr\u0259dir&#8221;. \u015eairi Yunusa g\u0259tir\u0259n is\u0259 saz v\u0259 saz\u0131n hikm\u0259ti idi, &#8220;Ruhani&#8221; f\u0259ls\u0259f\u0259si, irfan\u0131ndan ke\u00e7mi\u015f idi. Bu m\u0259nada Z.Yaqub yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u00fcn, irfan\u0131n v\u0259 saz\u0131n pay\u0131 art\u0131r, onun poetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemind\u0259 bir d\u0259yi\u015fiklik ba\u015f verir. Sovetl\u0259rin poetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sistemind\u0259n qurtularaq irfana, t\u0259s\u0259vv\u00fcf\u0259 ilk \u00fcz tutan \u015fairl\u0259rd\u0259n biri Z.Yaqub olur v\u0259 sonad\u0259k yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu c\u0259h\u0259tin\u0259 sadiq qal\u0131r. Bundan sonra onun yazd\u0131qlar\u0131nda bir irfan i\u015f\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, poeziyas\u0131 irfan i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n nurundan mayalan\u0131r. H\u0259l\u0259 he\u00e7 kim poetik t\u0259f\u0259kk\u00fcrl\u0259 poetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni bir-birin\u0259 bu \u015f\u0259kild\u0259 qovu\u015fdura bilm\u0259mi\u015fdi. \u015eeirl\u0259rind\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259r, \u018fhm\u0259d Y\u0259s\u0259vi, M\u00f6vlana, Hac\u0131 B\u0259kta\u015f V\u0259li, F\u0259zlullah N\u0259imi, Qazi B\u00fcrhan\u0259ddin, F\u00fczuli, X\u0259tai, Pir Sultan Abdal, Dadalo\u011flu, Qaracao\u011flan, H\u00fcseyn Cavid, S\u0259m\u0259d Vur\u011funun adlar\u0131 tez-tez \u00e7\u0259kilir, obrazlar\u0131na m\u00fcraci\u0259t edilir.<\/p>\n<p>Haray saz\u0131, \u00fcn saz\u0131,<br \/>\n\u00d6m\u00fcr saz\u0131, g\u00fcn saz\u0131,<br \/>\nK\u00f6ks\u00fcmd\u0259 t\u00fcrk\u00fcn saz\u0131.<br \/>\nDilimd\u0259 dastan g\u0259ldim.<\/p>\n<p>Buludlardan \u00fcz\u00fcld\u00fcm,<br \/>\n\u00c7i\u00e7\u0259kl\u0259r\u0259 d\u00fcz\u00fcld\u00fcm.<br \/>\nF\u00fczulid\u0259n s\u00fcz\u00fcld\u00fcm<br \/>\nAxd\u0131m Yunusdan g\u0259ldim.<\/p>\n<p>Z.Yaqub poeziyas\u0131nda t\u00fcrk areal\u0131 b\u00fct\u00fcn komponentl\u0259ri il\u0259 ifad\u0259 olunur. \u015eeirl\u0259rind\u0259 t\u0259s\u0259vv\u00fcf ruhu, irfan i\u015f\u0131\u011f\u0131 yeni poetik dill\u0259 g\u00f6st\u0259rilir. &#8220;D\u00f6vl\u0259t atam, mill\u0259t anam&#8221; \u015feirind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn poetik kimliyini d\u00fcnyan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131na apararaq &#8220;Yaradan\u0131n d\u0259ft\u0259rind\u0259 ad\u0131 ba\u015fdan yaz\u0131lanam&#8221;, &#8211; dey\u0259 \u0259n q\u0259dim k\u00f6kl\u0259rd\u0259n oldu\u011funu t\u0259sdiq edir, qoca tarix qar\u015f\u0131s\u0131nda h\u0259r zaman \u00fcz\u00fcn\u00fcn a\u011f oldu\u011funu, t\u00fcrk e\u015fqin\u0259 dastan yaz\u0131b g\u0259ldiyini xat\u0131rlad\u0131r:<\/p>\n<p>Hara d\u00f6n\u00fcb, hara baxsan,<br \/>\nyerd\u0259 m\u0259n\u0259m, g\u00f6yd\u0259 m\u0259n\u0259m,<br \/>\nSazda m\u0259n\u0259m, tarda m\u0259n\u0259m,<br \/>\nudda m\u0259n\u0259m, neyd\u0259 m\u0259n\u0259m,<br \/>\nYaradan\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131,<br \/>\nxo\u015f olan h\u0259r \u015feyd\u0259 m\u0259n\u0259m,<br \/>\nAlt\u0131 n\u0259dir, altm\u0131\u015f n\u0259dir,<br \/>\nmin-min qit\u0259d\u0259n g\u0259lmi\u015f\u0259m.<\/p>\n<p>&#8220;Ruhum&#8221; \u015feirind\u0259 d\u0259 irfanilik, t\u0259s\u0259vv\u00fcf d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si davam edir; min ill\u0259rdi na\u011f\u0131llarda, dastanlarda qanad \u00e7alan ruhunun obraz\u0131n\u0131 yaratma\u011fa nail olur. Bu ruhu buxovlamaq, z\u0259ncird\u0259 saxlamaq olmaz, \u00e7\u00fcnki bu ruh &#8220;tufanda sars\u0131lmaz&#8221;, &#8220;qas\u0131r\u011fada h\u0259lak olmaz&#8221;. Bu ruh &#8220;Turi-sinada Musada, \u00e7arm\u0131xda H\u0259zr\u0259t \u0130sad\u0131&#8221;, &#8220;Hara da\u011fda M\u0259h\u0259mm\u0259ddi&#8221;, &#8220;M\u0259cnun kimi s\u0259hradad\u0131&#8221;, &#8220;Tahir kimi d\u0259ryadad\u0131&#8221;, &#8220;tamahlar\u0131 yox el\u0259y\u0259r&#8221;, &#8220;g\u00f6z\u00fc-k\u00f6nl\u00fc tox el\u0259y\u0259r&#8221;, h\u0259r iki cahanda &#8220;\u0259b\u0259dilik h\u00f6kmrand\u0131&#8221;. Lirik m\u0259nin ruhu h\u0259r yerd\u0259 dola\u015f\u0131r:<\/p>\n<p>Buludla ya\u011f\u0131\u015f kimidir,<br \/>\nruhda can\u0131m, canda ruhum,<br \/>\nCan he\u00e7 n\u0259di, b\u0259d\u0259n he\u00e7di,<br \/>\n\u00e7\u0131rp\u0131nmasa qanda ruhum.<\/p>\n<p>Ulu N\u0259simiy\u0259 h\u0259sr etdiyi &#8220;M\u0259nd\u0259di&#8221; \u015feiri d\u0259 eyni ruhda yaz\u0131l\u0131b, \u015fair h\u0259r \u015feyin onda oldu\u011funu t\u0259s\u0259vv\u00fcf d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 ifad\u0259 edir:<\/p>\n<p>Yen\u0259 k\u00f6nl\u00fcm xarabad\u0131,<br \/>\nyen\u0259 ruhum xarab olub,<br \/>\nNahaq d\u00f6y\u00fcb, haqq d\u00f6y\u00fcl\u00fcb,<br \/>\nhaqq\u0131 g\u00f6zd\u0259n salan olub.<br \/>\nBa\u015f\u0131mda bir duman var ki,<br \/>\nda\u011f dumana yalan olub,<br \/>\nBulud m\u0259n\u0259m, duman m\u0259n\u0259m,<br \/>\ndumanlar, ahlar m\u0259nd\u0259di.<\/p>\n<p>Z.Yaqub poeziyas\u0131 forma c\u0259h\u0259td\u0259n d\u0259 polifonikdir; h\u0259r bir \u015feirind\u0259 yeni ritm v\u0259 intonasiya yarad\u0131r. B\u0259z\u0259n heca il\u0259 s\u0259rb\u0259sti sintez edir, qo\u015fmaya, g\u0259rayl\u0131ya t\u0259kc\u0259 m\u0259zmun bax\u0131m\u0131ndan deyil, forma c\u0259h\u0259td\u0259n d\u0259 yenilik g\u0259tirir. F\u0259ls\u0259fi fikri hecada ifad\u0259 etm\u0259k n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7\u0259tin olsa da, bunu s\u0259n\u0259tkarl\u0131qla edir. Onun \u015feirl\u0259rind\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir s\u00f6z\u00fcn, ifad\u0259nin, s\u00f6z birl\u0259\u015fm\u0259sinin t\u0259krar\u0131 il\u0259 alliterasiya yarada bilir. Poetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni ir\u0259li apara bil\u0259c\u0259k forma tap\u0131r. &#8220;Birc\u0259 t\u0259s\u0259llim var&#8221; \u015feirind\u0259 y\u00fcz il, min il sonra yen\u0259 d\u0259 h\u0259yat\u0131n var olaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si assosiativ t\u0259hkiy\u0259d\u0259 ifad\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Y\u00fcz ild\u0259n sonran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m m\u0259n,<br \/>\nMin ild\u0259n sonran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m m\u0259n,<br \/>\nBu qoca d\u00fcnyada n\u0259l\u0259r olacaq.<br \/>\nYen\u0259 d\u0259 bel\u0259c\u0259 ax\u015fam d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k,<br \/>\nYen\u0259 d\u0259 bel\u0259c\u0259 s\u0259h\u0259r olacaq.<br \/>\nYen\u0259 d\u0259 ar\u0131lar bal da\u015f\u0131yacaq,<br \/>\nYen\u0259 d\u0259 ilanda z\u0259h\u0259r olacaq.<br \/>\n\u018fslimiz, n\u0259slimiz ya\u015famaq \u00fc\u00e7\u00fcn,<br \/>\nYen\u0259 k\u0259nd olacaq, \u015f\u0259h\u0259r olacaq.<\/p>\n<p>\u015eair haqq dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaq, h\u0259qiq\u0259ti ifad\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn S\u00fcleyman kimi qu\u015f, M\u0259h\u0259mm\u0259d kimi &#8220;Quran&#8221;, Fateh kimi Turan, N\u0259simi kimi \u018fn\u0259lh\u0259qq, Yunis \u018fmr\u0259 kimi m\u0259rif\u0259t, \u015f\u0259ri\u0259t, h\u0259qiq\u0259t dilind\u0259 yazma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir. Onun \u00fc\u00e7\u00fcn: &#8220;Zor dan\u0131\u015far \u015fah dilind\u0259, \/\/ D\u0259rd dan\u0131\u015far ah dilind\u0259, \/\/ Dan\u0131\u015faq Allah dilind\u0259 \/\/ Yaradan\u0131n haqq dili var&#8221;. Yox, bunlar sad\u0259c\u0259 qafiy\u0259, ya da alliterasiya yaratmaq deyil, yeni poetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin b\u0259nz\u0259rsiz ifad\u0259 formas\u0131d\u0131r.<br \/>\nZ.Yaqub \u00e7a\u011fda\u015f Az\u0259rbaycan poeziyas\u0131nda milli forman\u0131 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 ya\u015fad\u0131r, xalq \u015feiri \u00fcslubunu inki\u015faf etdirir. Onun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda qo\u015fma, g\u0259rayl\u0131, d\u00f6rdl\u00fckl\u0259r, hecan\u0131n alt\u0131l\u0131\u011f\u0131, yeddiliyi, s\u0259kkizliyi, doqquzlu\u011fu, onlu\u011fu v\u0259 onbirliyind\u0259 bir \u00e7ox orijinal formalar i\u015fl\u0259nilir. Milli d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni milli formada ifad\u0259 etm\u0259k, ke\u00e7mi\u015f \u0259n\u0259n\u0259ni ya\u015fatmaq missiyas\u0131n\u0131 ax\u0131rad\u0259k qoruyub saxlay\u0131r, minillik hecan\u0131 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fatmaqla xalq \u015feiri \u00fcslubunu yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 da\u015f\u0131d\u0131.<br \/>\nZ.Yaqub yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ana x\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 v\u0259t\u0259n, mill\u0259t, xalqd\u0131r; onun h\u0259r bir \u015feirind\u0259n, s\u00f6z\u00fcnd\u0259n v\u0259t\u0259n boylan\u0131r, xalq\u0131n ruhu \u0259ks olunur. Yurdun h\u0259r qar\u0131\u015f\u0131n\u0131-\u00e7\u00f6l\u00fcn\u00fc, \u00e7\u0259m\u0259nini, torpa\u011f\u0131n\u0131, da\u015f\u0131n\u0131, qayas\u0131n\u0131 t\u0259r\u0259nn\u00fcm edir, ona ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifad\u0259 edir. \u015eairin v\u0259t\u0259n sevgisinin t\u0259r\u0259nn\u00fcm\u00fcn\u00fc yaln\u0131z Az\u0259rbaycan romantikl\u0259rinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. V\u0259t\u0259n m\u00f6vzusu Z.Yaqub \u015feirl\u0259rind\u0259 bir q\u0259d\u0259r d\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz t\u0259svir olunur, h\u0259r s\u0259trind\u0259 boy g\u00f6st\u0259rir. &#8220;Hara ayaq bassam \u00f6z v\u0259t\u0259nimdir, M\u0259n bu torpa\u011f\u0131nam, torpaq m\u0259nimdir&#8221; (&#8220;Do\u011fmayam&#8221;) poetik fikrinin arxas\u0131nda \u015fair h\u0259r yer\u0259 v\u0259t\u0259ni \u00f6z\u00fc il\u0259 aparmas\u0131 fikri durur, \u00e7\u00fcnki \u0259g\u0259r &#8220;v\u0259t\u0259n e\u015fqi, v\u0259t\u0259n odu olmasa&#8221;, \u015fair q\u0259lbi yana bilm\u0259z.<br \/>\nZ.Yaqubun yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, turan\u00e7\u0131l\u0131q ideyalar\u0131 ba\u015fl\u0131ca yer tutur; XX y\u00fczilin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan romantikl\u0259rinin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda boy ver\u0259n t\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, v\u0259t\u0259n\u00e7ilik, turan\u00e7\u0131l\u0131q romantik b\u0259dii h\u0259llini tap\u0131r. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qada\u011fan olunan bu m\u00f6vzu v\u0259 ideoloji fikir siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 il\u0259 yana\u015f\u0131, paralel olaraq Z.Yaqub \u015feirl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131r. Z.Yaqub bu \u015feirl\u0259rind\u0259 t\u00fcrk\u00fcn genetik yadda\u015f\u0131n\u0131 \u0259l\u0259k-v\u0259l\u0259k edir, onun tarixin\u0259 gedir, g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 inamla bax\u0131r. Yurdaqul yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda poetik, Z.G\u00f6yalp yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda elmi h\u0259llini tapan bu komponentl\u0259r Z.Yaqub poeziyas\u0131nda birl\u0259\u015fir.<br \/>\nZ.Yaqub yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tli c\u0259h\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 dilin safl\u0131\u011f\u0131n\u0131, durulu\u011funu t\u0259min etm\u0259si, estetik g\u00f6z\u0259lliyini qorumas\u0131d\u0131r. Onun \u015feirl\u0259rind\u0259 yad s\u00f6zl\u0259r\u0259, b\u0259dii t\u0259svir v\u0259 ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rin\u0259 rast g\u0259lm\u0259k \u00e7\u0259tindir. O, bir \u015fair kimi h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6z s\u0259ng\u0259rind\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n bir \u0259sg\u0259r hesab edir. \u00c7\u00fcnki onun \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00f6zd\u0259n yuxar\u0131da he\u00e7 n\u0259 yoxdur; s\u00f6z onun ruhu v\u0259 can\u0131d\u0131r. Yax\u015f\u0131 bilir ki, \u015fair s\u00f6zl\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131r, cism\u0259n h\u0259yatdan gets\u0259 d\u0259, s\u00f6z\u00fc qal\u0131r. S\u00f6z is\u0259 dild\u0259 ya\u015fay\u0131r, \u015feirin yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dil saf v\u0259 t\u0259miz olmal\u0131d\u0131r. Bu estetik kredo \u015fairin \u00e7a\u011fda\u015f poeziyada klassik \u0259n\u0259n\u0259 il\u0259 \u00e7a\u011fda\u015fl\u0131\u011f\u0131 dil bax\u0131m\u0131ndan sintez ed\u0259r\u0259k ya\u015fatmas\u0131na, poetik dilin estetik g\u00f6z\u0259lliyini qorumas\u0131na imkan vermi\u015fdir. \u015eeirl\u0259rinin dili saf, t\u0259mizdir, b\u0259lk\u0259 ona g\u00f6r\u0259 ki, anan\u0131n dan\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 dild\u0259 yaz\u0131r:<\/p>\n<p>Anam nec\u0259 dinir, nec\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r,<br \/>\n\u015eeirimi anam\u0131n dilind\u0259 yazd\u0131m.<br \/>\nM\u0259ni dill\u0259ndir\u0259n, m\u0259ni dindir\u0259n,<br \/>\nSevgimin, sonam\u0131n dilind\u0259 yazd\u0131m.<br \/>\nSa\u011flam \u0259qid\u0259nin, saf t\u0259bi\u0259tin,<br \/>\nAllaha inam\u0131n dilind\u0259 yazd\u0131m.<br \/>\nHalal ki\u015fil\u0259rd\u0259n halal s\u00f6z ald\u0131m,<br \/>\nHalal bir ilham\u0131n dilind\u0259 yazd\u0131m.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n istiqlal m\u00fccadil\u0259si Z.Yaqubun da yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. Xalq\u0131n \u015f\u0259hid verdiyi bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u015fair inan\u0131r ki, onlar\u0131n qan\u0131 yerd\u0259 qalmayacaq, xalq\u0131n haqq i\u015fi m\u00fctl\u0259q qalib g\u0259l\u0259c\u0259k. &#8220;V\u0259t\u0259n, \u0259ym\u0259 q\u0259ddini&#8221; \u015feirind\u0259 bu dar g\u00fcnd\u0259 V\u0259t\u0259n\u0259 q\u0259ddini \u0259ym\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r, \u00e7\u00fcnki &#8220;ordumuz ondan \u00f6tr\u00fc can verir&#8221;, xalq\u0131n q\u0259hr\u0259manl\u0131q duy\u011fusu d\u00fc\u015fm\u0259n qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00f6hk\u0259m dayanm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;Ordum varsa, yurdum var&#8221; \u015feirind\u0259 &#8220;yurdu qoruyan ordudur&#8221; h\u0259qiq\u0259tini poetik \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edir. Azad olmaq ist\u0259y\u0259n mill\u0259t, xalq d\u00f6y\u00fc\u015fd\u0259 &#8220;qan da t\u00f6k\u0259r&#8221;, &#8220;can da ver\u0259r&#8221;. Bu d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259r azadl\u0131q meyv\u0259l\u0259rini d\u0259rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr; \u015f\u0259hid verm\u0259d\u0259n mill\u0259tin ruhu dirilm\u0259z, onu \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 birlik laz\u0131md\u0131r. Birlik v\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn n\u0259tic\u0259si ordun varsa, dem\u0259k V\u0259t\u0259n sars\u0131lmazd\u0131r. B\u0259lk\u0259 buna g\u00f6r\u0259 h\u0259r \u015feirind\u0259n v\u0259t\u0259n \u0259tri, yurd h\u0259sr\u0259ti, saz n\u0259f\u0259si, \u0259dal\u0259t duy\u011fusu g\u0259lir. Bu m\u0259nada Z.Yaqub poeziyas\u0131 bir \u015fairin taleyind\u0259n daha \u00e7ox, xalq\u0131n taleyini, ke\u00e7mi\u015fini, bug\u00fcn\u00fcn\u00fc v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yini \u0259ks etdirir.<br \/>\nZ.Yaqubun poeziyas\u0131nda d\u00fcnya, insan, h\u0259yat, \u00f6l\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259svir olunur. \u0130nsan\u0131n d\u00fcnyaya g\u0259li\u015fi, \u00f6z missiyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259si, h\u0259yatdan getm\u0259si m\u00fcxt\u0259lif \u015feirl\u0259rind\u0259 f\u0259ls\u0259fi m\u0259nalar, \u00e7alarlarla t\u0259svir edilir. Bu \u015feirl\u0259rd\u0259 \u015fairin d\u00fcnya, h\u0259yat, insan, \u00f6l\u00fcm haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri \u00fcmumil\u0259\u015fdirilir. B\u0259z\u0259n \u015fair d\u00fcnyan\u0131 d\u0259rk etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259dii suallara m\u00fcraci\u0259t edir. \u0130nsan\u0131n &#8220;D\u00fcnya, s\u0259ni bu g\u00fcnl\u0259r\u0259 kim sald\u0131?&#8221; sual\u0131 el\u0259 onun \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 ittihama \u00e7evrilir:<\/p>\n<p>Niy\u0259 m\u0259n\u0259 bu sual\u0131 verirs\u0259n?<br \/>\nS\u0259pdiyindi, b\u0259hr\u0259sini g\u00f6r\u00fcrs\u0259n.<\/p>\n<p>Cildd\u0259n-cild\u0259, dondan-dona girirs\u0259n,<br \/>\nS\u0259n qoymusan m\u0259ni yaman g\u00fcnl\u0259r\u0259.<\/p>\n<p>Z.Yaqub poeziyas\u0131n\u0131n m\u00f6vzu co\u011frafiyas\u0131 \u00e7ox geni\u015fdir; t\u0259kc\u0259 bunu dem\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 \u015fairin \u0259n \u00e7ox t\u0259svir etdiyi bir m\u0259kand\u0131r. Bu m\u0259kan \u015fairin poeziyas\u0131n\u0131n \u0259sas obrazlar\u0131ndand\u0131r, bu m\u0259kanda \u015fairin lirik q\u0259hr\u0259man\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fc yax\u015f\u0131 hiss edir, h\u0259r yeri \u00f6z\u00fcn\u0259 v\u0259t\u0259n bilir. \u015eairin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda v\u0259t\u0259n m\u00f6vzusu ikiy\u0259 b\u00f6lm\u00fc\u015f Arazla m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, daha b\u00f6y\u00fck co\u011frafiyan\u0131 \u0259hat\u0259 edir; K\u0259rk\u00fck, Bayat, Urum\u00e7u, Altaylar, T\u0259briz, Urmiya, T\u00fcrk\u00fcstan, Bi\u015fkeki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, ke\u00e7diyi bu yerl\u0259rd\u0259 torpaq, yurd d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sini payla\u015f\u0131r. K\u0259rk\u00fck yaras\u0131 h\u0259mi\u015f\u0259 onu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcr, oradan g\u0259l\u0259n x\u0259b\u0259rl\u0259rin \u00fcz\u00fcc\u00fcl\u00fcy\u00fcn\u00fc, par\u00e7a-par\u00e7a v\u0259t\u0259nin torpaqlar\u0131na qovu\u015fmaq hissini ya\u015fay\u0131r v\u0259: &#8220;Be\u015f y\u00fcz ildi Boyat s\u0259nd\u0259, N\u0259sim s\u0259nd\u0259, \/\/ m\u0259nd\u0259n qopan ruhum s\u0259nd\u0259, s\u0259sim s\u0259nd\u0259. \/\/ G\u0259l qovu\u015faq, qurban\u0131m\u0131 k\u0259sim s\u0259nd\u0259, \/\/ b\u0259d x\u0259b\u0259rl\u0259r yalan olsun, yalan, K\u0259rk\u00fck!&#8221;, &#8211; deyir. Lakin \u015fairin q\u00fcdr\u0259ti bu q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck probleml\u0259ri h\u0259ll etm\u0259y\u0259 yetm\u0259diyind\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u0259lacs\u0131z hiss edir v\u0259 &#8220;Yen\u0259 g\u00f6z\u00fcnd\u0259 ya\u015f, q\u0259lbind\u0259 k\u0259d\u0259r, \/\/ g\u0259li\u015fin h\u0259d\u0259rmi\u015f, gedi\u015fin h\u0259d\u0259r. \/\/ S\u0259nin ki, d\u0259rdin var bir T\u0259briz q\u0259d\u0259r, \/\/ niy\u0259 ya\u015fay\u0131rsan, \u00f6l, ay Z\u0259limxan!&#8221; &#8211; dey\u0259 \u00f6lm\u0259yi t\u0259rcih edir.<br \/>\nZ.Yaqub 80-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan ba\u015flayan milli h\u0259r\u0259kata poetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri il\u0259 bir millilik y\u00f6n\u00fc vermi\u015f, mar\u015f ruhlu \u0259s\u0259rl\u0259r yazm\u0131\u015f, v\u0259t\u0259n \u00f6vladlar\u0131n\u0131 qoruma\u011fa s\u0259sl\u0259mi\u015fdir. &#8220;Dur aya\u011fa, m\u0259ml\u0259k\u0259tim&#8221;, &#8220;Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131yam&#8221;, &#8220;Torpaq m\u0259ni yaman \u00e7\u0259kir \u00f6z\u00fcn\u0259&#8221;, &#8220;\u018fyilm\u0259z&#8221;, &#8220;\u018flini \u00fczm\u0259 mill\u0259td\u0259n&#8221;, &#8220;D\u00f6y\u00fc\u015f\u0259n t\u00fcrk, oyanan t\u00fcrk, qalxan t\u00fcrk&#8221;, &#8220;\u00d6l\u00fcm\u0259 s\u0259f\u0259rb\u0259r olmayan ki\u015fi&#8221;, &#8220;Tanr\u0131m, m\u0259ni \u015f\u0259hid el\u0259&#8221; v\u0259 s. onlarca \u015feirind\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n haqq i\u015fini m\u00fcdafi\u0259 etmi\u015f, onun y\u00fcks\u0259k \u0259xlaqi keyfiyy\u0259tl\u0259rini t\u0259r\u0259nn\u00fcm etmi\u015fdir. Sonuncu \u015feirind\u0259 \u015fair xalq\u0131 tarix\u0259n qarabaqara izl\u0259y\u0259n b\u0259lalardan yaxa qurtara bilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn &#8220;Tanr\u0131m, m\u0259ni \u015f\u0259hid el\u0259 bu torpa\u011f\u0131n yolunda, \/\/ Bu m\u0259sl\u0259kin, bu mill\u0259tin, bu bayra\u011f\u0131n yolunda&#8221;, &#8211; dey\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc bu yolda \u015f\u0259hid kimi g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yir. &#8220;Dur aya\u011fa, m\u0259ml\u0259k\u0259tim&#8221; \u015feirind\u0259 is\u0259 xalq\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259n tapda\u011f\u0131 alt\u0131nda qalan Xocal\u0131, \u015eu\u015fa, La\u00e7\u0131n, K\u0259lb\u0259c\u0259r v\u0259 ba\u015fqa \u0259razil\u0259rimizi azad etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r:<\/p>\n<p>M\u0259zars\u0131zd\u0131 me\u015f\u0259l\u0259rd\u0259 qa\u00e7q\u0131n olub \u00f6l\u0259nl\u0259r,<br \/>\nK\u0259f\u0259nsizdi son tik\u0259ni k\u00f6rp\u0259siyl\u0259 b\u00f6l\u0259nl\u0259r,<br \/>\nQism\u0259timiz u\u00e7urumlar, a\u015f\u0131r\u0131mlar, b\u0259l\u0259nl\u0259r,<br \/>\n\u0130\u00e7\u0259rimi yedi t\u00f6kd\u00fc hirsim, kinim, nifr\u0259tim,<br \/>\nDur aya\u011fa m\u0259ml\u0259k\u0259tim, qalx aya\u011fa mill\u0259tim!<\/p>\n<p>Z.Yaqubun poeziyas\u0131nda t\u0259bi\u0259t t\u0259svirl\u0259ri yeni bi\u00e7imd\u0259 ifad\u0259 olunur; t\u0259bi\u0259tin yaran\u0131\u015f\u0131, onun sehrkar m\u0259nz\u0259r\u0259si ayr\u0131-ayr\u0131 obrazlar kontekstind\u0259 canland\u0131r\u0131l\u0131r v\u0259 da\u011f, d\u0259r\u0259, yaylaq, \u00e7\u0259m\u0259n v\u0259 s. obrazlar\u0131 yarad\u0131l\u0131r. T\u0259bi\u0259ti Allah\u0131n \u015fah \u0259s\u0259ri hesab ed\u0259n \u015fair bu \u015feirl\u0259rd\u0259 bel\u0259 ictimai m\u0259na axtar\u0131r. &#8220;Salam, Sarvan da\u011flar\u0131&#8221;, &#8220;Ba\u015fke\u00e7id&#8221;, &#8220;T\u0259bi\u0259t Allah\u0131n \u015fah \u0259s\u0259ridir&#8221;, &#8220;T\u0259bi\u0259tin qoynunda&#8221;, &#8220;Caml\u0131ca&#8221;, &#8220;K\u0259ndirli qartal&#8221;, &#8220;T\u0259bi\u0259tin ovsununa d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259&#8221;, &#8220;Yol&#8221;, &#8220;Da\u011flar qonaql\u0131q verir&#8221;, &#8220;Da\u011flar o\u011flu&#8221; v\u0259 s. onlarca \u015feirind\u0259 t\u0259bi\u0259tin g\u00f6z\u0259lliyi, safl\u0131\u011f\u0131, durulu\u011fu t\u0259svir edilir. Bu \u015feirl\u0259r ictimai m\u0259nas\u0131na g\u00f6r\u0259 t\u0259bi\u0259tl\u0259 c\u0259miyy\u0259ti birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k t\u0259bi\u0259tin semantik g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131r. \u015eair bu \u015feirl\u0259rind\u0259 qartal\u0131n &#8220;k\u00f6l\u0259likd\u0259n, \u0259sar\u0259td\u0259n&#8221; x\u0259b\u0259rsiz azad \u015f\u0259kild\u0259 s\u00fczm\u0259sini, min ill\u0259rdi da\u011flar\u0131n ba\u015f-ba\u015fa verib &#8220;x\u0259yan\u0259td\u0259n, x\u0259bislikd\u0259n&#8221; x\u0259b\u0259rsiz olmalar\u0131n\u0131 ictimai m\u0259zmun verir. Bel\u0259likl\u0259, c\u0259miyy\u0259tl\u0259 t\u0259bi\u0259ti t\u0259zadl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131ran \u015fair safl\u0131\u011f\u0131n, t\u0259mizliyin t\u0259r\u0259find\u0259 durur:<\/p>\n<p>Dan s\u00f6k\u00fcl\u00fcr, g\u00fcl a\u00e7\u0131l\u0131r, \u015feh d\u00fc\u015f\u00fcr,<br \/>\nAc\u0131 s\u00f6zd\u0259n, b\u0259d sif\u0259td\u0259n x\u0259b\u0259rsiz.<br \/>\nQartal s\u00fcz\u00fcr qayalar\u0131n ba\u015f\u0131nda,<br \/>\nK\u00f6l\u0259likd\u0259n, \u0259sar\u0259td\u0259n x\u0259b\u0259rsiz.<\/p>\n<p>&#8220;Bu ya\u015f\u0131l a\u011fac\u0131n alt\u0131 bizimdi&#8221; \u015feirind\u0259 t\u0259bi\u0259tl\u0259 c\u0259miyy\u0259tin harmoniyas\u0131 verilir. \u015eairin lirik q\u0259hr\u0259man\u0131 sevgilisin\u0259 t\u0259bi\u0259t qoynunda saf, t\u0259miz sevgisini izhar ed\u0259rk\u0259n &#8220;k\u00f6k \u00fcst\u0259 buda\u011f\u0131n&#8221;, &#8220;budaq \u00fcst\u0259 yarpa\u011f\u0131n&#8221;, salx\u0131m\u0131n, sa\u00e7a\u011f\u0131n &#8220;bizim oldu\u011fu&#8221; q\u0259na\u0259tini bildir\u0259rk\u0259n insanla t\u0259bi\u0259tin harmoniyas\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015f olur. \u015eeir bizi c\u0259miyy\u0259tin ilkinlik d\u00f6vr\u00fcn\u0259 qaytar\u0131r. \u0130nsan \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259bi\u0259td\u0259n ay\u0131rm\u0131r, ona laz\u0131m olan h\u0259r \u015feyi t\u0259bi\u0259td\u0259 g\u00f6r\u00fcr, h\u0259tta &#8220;n\u0259yimiz\u0259 laz\u0131m ev-e\u015fik bizim?&#8221;, &#8211; dey\u0259 sual edir.<br \/>\nZ.Yaqub XX \u0259sr Az\u0259rbaycan romantikl\u0259rind\u0259n sonra Turan obraz\u0131n\u0131 yenid\u0259n \u0259d\u0259biyyata g\u0259tirir, onu canland\u0131r\u0131r. B\u00fct\u00fcn Turan elini qar\u0131\u015f-qar\u0131\u015f g\u0259z\u0259n \u015fair tarixi v\u0259 m\u00fcasir t\u0259\u0259ss\u00fcratlar\u0131n qovu\u015fu\u011fu kontekstind\u0259 Turan\u0131n t\u0259kc\u0259 poetik yox, h\u0259m siyasi, iqtisadi, fiziki x\u0259rit\u0259sini c\u0131z\u0131r, onun d\u0259rdl\u0259rini, probleml\u0259rini dil\u0259 g\u0259tirir. Bu Turan eli bu g\u00fcn par\u00e7alanm\u0131\u015f, ayr\u0131-ayr\u0131 torpaqlara, dill\u0259r\u0259, v\u0259t\u0259nl\u0259r\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259dir. \u018f.H\u00fcseynzad\u0259nin, M.\u018f.Yurdaqulun, Z.G\u00f6yalp\u0131n Turan obraz\u0131 yeni d\u00f6vrd\u0259 Z.Yaqub poeziyas\u0131nda ba\u015fqa \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 olunur. \u015eair \u00f6z\u00fcn\u00fc yaln\u0131z Az\u0259rbaycanla ba\u011flam\u0131r, b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, onu vahid t\u00fcrk xalq\u0131 olaraq g\u00f6r\u00fcr. G\u0259l\u0259c\u0259yin yeni dizayn\u0131nda \u015fairin Turan reall\u0131\u011f\u0131 son and kimi q\u0259bul edilir:<\/p>\n<p>Yeni d\u00fcz\u0259n, yeni mizan qurand\u0131,<br \/>\n\u0130lk and\u0131m\u0131z, son and\u0131m\u0131z Turand\u0131,<br \/>\nSoraq ver\u0259n pey\u011f\u0259mb\u0259rdi, &#8220;Quran&#8221;d\u0131,<br \/>\nN\u0259 yozulsa xeyr\u0259 yozum olacaq,<br \/>\nBu g\u00fcn-sabah d\u00fcnya bizim olacaq.<\/p>\n<p>Z.Yaqubun poeziyas\u0131nda epiklik, s\u00f6yl\u0259m\u0259, t\u0259hkiy\u0259\u00e7ilik ba\u015fl\u0131ca yer tutur. Bu x\u00fcsusiyy\u0259t \u015fairin irih\u0259cmli v\u0259 \u0259n ki\u00e7ik \u015feirl\u0259rind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. H\u0259tta d\u00f6rdl\u00fckl\u0259rind\u0259 bel\u0259 epik t\u0259hkiy\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir. Bu x\u00fcsusiyy\u0259t \u015fairi poema yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na g\u0259tirmi\u015f, bir ne\u00e7\u0259 poema yazm\u0131\u015fd\u0131r. &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r&#8221;, &#8220;Saz&#8221;, &#8220;A\u015f\u0131q \u018fl\u0259sg\u0259r&#8221;, &#8220;H\u00fcseyn Saracl\u0131 dastan\u0131&#8221;, &#8220;\u018fb\u0259diyy\u0259t dastan\u0131&#8221; v\u0259 b. poemalar\u0131nda \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6vrd\u0259 poema v\u0259 epik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri \u0259n yax\u015f\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ya\u015fad\u0131r. Bu c\u0259h\u0259td\u0259n &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r&#8221; poemas\u0131n\u0131 x\u00fcsusi f\u0259rql\u0259ndirm\u0259k laz\u0131m g\u0259lir. Ona g\u00f6r\u0259 ki, bu \u0259s\u0259r M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f ilk poemad\u0131r. Buna q\u0259d\u0259r is\u0259 H\u00fcseyn Cavidin &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r&#8221; (1923) dram\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 bir m\u00f6vzuda \u0259s\u0259r yazma\u011f\u0131n \u00e7\u0259tinliyi v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tini d\u0259rk ed\u0259n \u015fair, \u0259s\u0259rin yaz\u0131lma s\u0259b\u0259bi olaraq iki d\u0259f\u0259 M\u0259kk\u0259ni ziyar\u0259tini, qoca \u015e\u0259rqin ziyar\u0259tgahlar\u0131, q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 g\u00f6rd\u00fckl\u0259rini, oxudu\u011fu elmi, b\u0259dii, tarixi kitablar\u0131 g\u00f6st\u0259rir. Bel\u0259likl\u0259, \u015fairin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn altm\u0131\u015f\u0131nc\u0131 ilind\u0259 &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r&#8221; poemas\u0131 yaz\u0131l\u0131r. Poemada M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rin h\u0259yat\u0131n\u0131n, m\u00fccadil\u0259sinin \u0259n \u00f6n\u0259mli m\u0259qamlar\u0131 v\u0259 islam dininin b\u0259\u015f\u0259ri mahiyy\u0259ti t\u0259svir edilir. Tarixlikl\u0259 m\u00fcasirlik i\u015f\u0131\u011f\u0131nda yaz\u0131lan \u0259s\u0259rd\u0259 pey\u011f\u0259mb\u0259rin zamana v\u0259 m\u0259kana s\u0131\u011fmayan obraz\u0131 canland\u0131r\u0131l\u0131r. Poeman\u0131 &#8220;Bir i\u015f\u0131q do\u011fulub g\u0259ldi d\u00fcnyaya&#8221;, &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u00fcr\u0259yi&#8221;, &#8220;X\u0259lv\u0259t&#8221;, &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r v\u0259 \u015fairl\u0259r&#8221;, &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r &#8220;Quran&#8221; oxuyur&#8221;, &#8220;Merac gec\u0259si&#8221;, &#8220;Hicr\u0259t&#8221;, &#8220;B\u0259dr sava\u015f\u0131&#8221; kimi xronikal v\u0259 &#8220;And olsun q\u0259l\u0259m\u0259&#8221;, &#8220;\u018fxlaq nuru, din i\u015f\u0131\u011f\u0131&#8221;, &#8220;M\u0259n \u00fcz\u00fcm\u00fc s\u0259n\u0259 tutub yaz\u0131ram&#8221;, &#8220;\u015eairlik ziyar\u0259ti&#8221;, &#8220;T\u00fcrk v\u0259 \u0130slam&#8221;, &#8220;\u0130lahi&#8221; f\u0259sill\u0259ri il\u0259 davam edir. \u015eair burada tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259 b\u0259dii t\u0259x\u0259yy\u00fcl\u00fcn sintezind\u0259n istifad\u0259 edir.<br \/>\n\u015eair M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rin obraz\u0131n\u0131 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131n\u0131n t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131na enmir, yaln\u0131z m\u00fcxt\u0259lif m\u0259qamlara, din, islam yolunda rastla\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u0259n\u0259vi \u0259zablar\u0131 t\u0259svir edir. \u015eairin M\u0259h\u0259mm\u0259d pey\u011f\u0259mb\u0259rin h\u0259yat f\u0259ls\u0259f\u0259sin\u0259 ba\u015f vurmas\u0131, yaln\u0131z taley\u00fckl\u00fc m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r kontekstind\u0259 t\u0259svir etm\u0259si obraz\u0131n canl\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00f6v \u00e7\u0131xmas\u0131na imkan vermi\u015fdir. &#8220;S\u0259n\u0259 salamlar olsun, ya M\u0259h\u0259mm\u0259d Mustafa&#8221; f\u0259slind\u0259 onun b\u00fct\u00f6vl\u0259\u015fmi\u015f xarakterini t\u0259svir edir:<br \/>\nD\u00fcnyaya l\u0259n\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn yox,<br \/>\nR\u0259hm\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259ldin.<br \/>\nSevgi \u00fc\u00e7\u00fcn, bar\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn,<br \/>\nM\u0259rh\u0259m\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259ldin.<br \/>\nBar\u0131\u015fda r\u0259hmli,<br \/>\nD\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259<br \/>\nD\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li, t\u0259mkinli, f\u0259hmli.<br \/>\n\u018fhd\u0259 s\u0259daq\u0259tli, sevgid\u0259 \u0259la\u00e7\u0131q.<br \/>\n\u018fn g\u0259rgin anda bel\u0259<br \/>\n\u00dcr\u0259yind\u0259 n\u0259 kin-k\u00fcdur\u0259t, n\u0259 a\u00e7\u0131q;<br \/>\nS\u0259nin b\u00f6y\u00fck c\u0259brin\u0259, d\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u0259, s\u0259brin\u0259<br \/>\nBizd\u0259n salamlar olsun,<br \/>\nYa M\u0259h\u0259mm\u0259d Mustafa!<\/p>\n<p>Z.Yaqub &#8220;Pey\u011f\u0259mb\u0259r&#8221; poemas\u0131n\u0131n yaz\u0131lmas\u0131 zaman\u0131 &#8220;Quran&#8221;\u0131 d\u0259rind\u0259n m\u0259nims\u0259mi\u015f, pey\u011f\u0259mb\u0259rin h\u0259yat\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00e7oxlu \u0259s\u0259rl\u0259r oxumu\u015f, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259ri, xalq\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzini oldu\u011fu kimi verm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. Pey\u011f\u0259mb\u0259rin islam dinini g\u0259tirm\u0259si b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u015e\u0259rqin intibah\u0131na yol a\u00e7mas\u0131 kontekstind\u0259 t\u0259svir edilir. &#8220;Quran&#8221; ay\u0259l\u0259rinin \u0259srl\u0259rdir k\u00f6n\u00fcll\u0259rd\u0259 qutsal olmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri poetik \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edilir:<\/p>\n<p>&#8230;&#8221;Quran&#8221;\u0131n h\u0259r ay\u0259sind\u0259 diri,<br \/>\ncanl\u0131 bir h\u0259yat var,<br \/>\nOna bax\u0131n, M\u0259h\u0259mm\u0259di h\u0259mi\u015f\u0259 h\u0259yatda g\u00f6r\u00fcn.<br \/>\nG\u00f6y \u00fcz\u00fcnd\u0259n yer \u00fcz\u00fcn\u0259 enib g\u0259l\u0259n a\u011f yollar\u0131<br \/>\nC\u0259bray\u0131l\u0131n \u00e7iynimizd\u0259 \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 qanadda g\u00f6r\u00fcn.<br \/>\n\u0130slam n\u0259di, iman n\u0259di,<br \/>\nn\u0259 dem\u0259kdi m\u00fcs\u0259lmanl\u0131q? &#8211;<br \/>\nR\u0259sulullah yer \u00fcz\u00fcn\u0259 g\u0259ldiyi saatda g\u00f6r\u00fcn.<\/p>\n<p><b>Z\u0259limxan Yaqub yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 milli poetik d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin s\u0259rh\u0259dl\u0259rini geni\u015fl\u0259ndirdi, ifad\u0259 vasit\u0259l\u0259rini z\u0259nginl\u0259\u015fdirdi, milli ruhun poetik ifad\u0259sind\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 yaratd\u0131. Onun poeziyas\u0131 milliliy\u0259, xalq\u00e7\u0131l\u0131\u011fa, durulu\u011fa, safl\u0131\u011fa, t\u0259mizliy\u0259, ilkinliy\u0259, daxili g\u00f6z\u0259lliy\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar \u015fairin \u0259d\u0259bi fikir tariximizd\u0259ki profilinin \u00e7ox az bir qismidir. B\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 is\u0259 \u015fairin biz\u0259 qoyub getdiyi S\u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131nda v\u0259 milli ruhun b\u0259dii ifad\u0259sind\u0259 \u015fairin obraz\u0131 canlan\u0131r.<\/b><\/p>\n<p>ZiM.Az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0259dirxan \u018fHM\u018fDL\u0130 Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131 N.G\u0259nc\u0259vi ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun \u015f\u00f6b\u0259 m\u00fcdiri, filologiya elml\u0259ri doktoru, professor Z\u0259limxan Yaqub: MILLI RUHUN YADDA\u015eI (Z\u0259limxan Yaqubun \u0259d\u0259biyyat tarixind\u0259ki profili \u00fcz\u0259rin\u0259) Universitet t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yazd\u0131\u011f\u0131m &#8220;XX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 tarixi&#8221; d\u0259rsliyinin \u00e7a\u011fda\u015f d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 ed\u0259n 3-c\u00fc cildini \u00e7apa haz\u0131rlay\u0131ram. Akademik n\u0259\u015frl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu d\u00f6vr\u00fcn \u0259d\u0259bi prosesini v\u0259 portret o\u00e7erkl\u0259rini&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2564,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,1],"tags":[],"class_list":["post-2563","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-baskecid","category-xbr-xtti"],"views":522,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2563","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2563"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2563\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2565,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2563\/revisions\/2565"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2564"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2563"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2563"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/borcali.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2563"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}